Błędy zgody

Błędy zgody (błędy uzgodnienia) polegają na tym, że wyrazy w zdaniu, które powinny się ze sobą zgadzać pod względem formy, mają różne kategorie gramatyczne. Najczęściej chodzi o zgodę w rodzaju, liczbie i przypadku między:

podmiotem a orzeczeniem,
rzeczownikiem a określającym go przymiotnikiem / imiesłowem / zaimkiem,
liczebnikiem a rzeczownikiem (i innymi wyrazami w grupie).

1. Na czym polega „zgoda” w zdaniu?

Element	Uzgadnia się z…	W jakich kategoriach?	Przykład poprawny
Orzeczenie (czasownik)	podmiot	liczba, rodzaj (w czasie przeszłym), osoba	Dziewczyny poszły.
Przymiotnik / imiesłów przymiotnikowy	rzeczownik	rodzaj, liczba, przypadek	ładna sukienka / ładne sukienki
Zaimki (ten, ta, to; który…)	rzeczownik	rodzaj, liczba, przypadek	ta książka, tej książki

2. Najczęstsze błędy: rzeczownik + przymiotnik / imiesłów

Tu błąd polega zwykle na tym, że przymiotnik lub imiesłów ma inną formę niż rzeczownik, który określa.

Błędnie	Poprawnie	Co było nie tak?
Ta ładny sukienka	Ta ładna sukienka	rodzaj (żeń.) i przypadek muszą się zgadzać
Widziałem ciekawa film	Widziałem ciekawy film	rodzaj (męski) i przypadek (B.)
To są dobry pomysły	To są dobre pomysły	liczba mnoga + odpowiednia końcówka
Przeczytałam napisany książkę	Przeczytałam napisaną książkę	imiesłów bierny musi uzgodnić rodzaj i przypadek

3. Błędy zgody: podmiot i orzeczenie

W czasie przeszłym orzeczenie musi zgadzać się z podmiotem w liczbie i rodzaju (oraz osobie). Błąd pojawia się, gdy dobierze się złą formę czasownika.

Błędnie	Poprawnie	Wyjaśnienie
Dziewczyny poszli do kina.	Dziewczyny poszły do kina.	podmiot niemęskoos. → forma „-ły”
Chłopcy poszły do kina.	Chłopcy poszli do kina.	podmiot męskoos. → forma „-li”
Dziecko zrobili zadanie.	Dziecko zrobiło zadanie.	rodzaj nijaki → „-ło”
Ja zrobił to wczoraj. (gdy mówi kobieta)	Ja zrobiłam to wczoraj.	forma zależy od rodzaju mówiącego w 1. os. lp.

4. Trudne przypadki: podmiot zbiorowy i wyrażenia typu „większość”, „część”

Przy słowach takich jak większość, część, grupa, kilka, wiele zgoda bywa problematyczna, bo w zdaniu pojawia się „podmiot zbiorowy”. Najczęściej orzeczenie uzgadnia się z wyrazem nadrzędnym (np. „większość”).

Wariant	Przykład poprawny	Dlaczego?
Uzgodnienie z wyrazem nadrzędnym	Większość osób była zadowolona.	„większość” (lp.) traktowana jako podmiot
Uzgodnienie sensowe (rzadsze, potoczne)	Większość osób byli zadowoleni. (rzadziej)	zgoda „z sensem” (ludzie jako wykonawcy) – w normie ogólnej ostrożnie
Bezpieczna forma	Większość osób była zadowolona.	najbardziej neutralne rozwiązanie

5. Błędy zgody z liczebnikami

Liczebniki często „psują” zgodę, bo wymagają specyficznych form rzeczownika i czasownika.

Konstrukcja	Błędnie	Poprawnie	Uwagi
2–4 + rzeczownik (męskoos.)	Dwóch chłopców było zadowolona.	Dwóch chłopców było zadowolonych.	orzeczenie często w lp. nijakiej „było”, przymiotnik w D. lm.
5+ + rzeczownik	Pięć osób byli gotowi.	Pięć osób było gotowych.	„pięć” → orzeczenie zwykle „było”
1 + rzeczownik	Jedna osoba byli obecna.	Jedna osoba była obecna.	zwykła zgoda w lp.

6. Jak unikać błędów zgody? (szybka procedura)

Krok	Co sprawdzić?	Przykład
1	Jaki jest rodzaj, liczba i przypadek rzeczownika?	„książkę” = ż., lp., B.
2	Czy przymiotnik/imiesłów ma identyczne kategorie?	„napisaną książkę” (ż., lp., B.)
3	Jaki jest podmiot i jaka forma orzeczenia pasuje?	„dziewczyny” → „poszły”
4	Jeśli jest liczebnik lub podmiot zbiorowy, wybierz konstrukcję neutralną	„Pięć osób było gotowych.”

7. Najważniejsze do zapamiętania

Błędy zgody to błędy w uzgodnieniu wyrazów w rodzaju, liczbie i przypadku.
Najczęściej dotyczą: przymiotnik/imiesłów/zaimek + rzeczownik oraz podmiot + orzeczenie.
Trudne są konstrukcje z liczebnikami i podmiotami zbiorowymi (np. „większość osób”).
Najprościej: najpierw ustal formę rzeczownika/podmiotu, potem dopasuj resztę.