Zdania względne

Zdania względne to zdania podrzędne wprowadzane najczęściej przez zaimki względne (np. który, która, które, kto, co) lub przysłówki względne (np. gdzie, kiedy, jak, dokąd, skąd). Odnoszą się do jakiegoś elementu zdania nadrzędnego (najczęściej rzeczownika) i doprecyzowują go, wskazując osobę, rzecz, miejsce, czas itp.

1. Jak rozpoznać zdanie względne?

Jest to zdanie podrzędne (zależne od nadrzędnego).
Zwykle zaczyna się od wyrazu względnego: który, kto, co, gdzie, kiedy, jak itd.
W zdaniu nadrzędnym znajduje się wyraz, do którego zdanie względne się odnosi (tzw. antecedens).
Można je często zastąpić określeniem przymiotnikowym lub równoważnikiem (w uproszczeniu), np. „człowiek pracujący tu”.

Antecedens (w nadrzędnym)	Wyraz względny	Zdanie względne	Całość
człowiek	który	tu pracuje	Znam człowieka, który tu pracuje.

2. Najczęstsze wyrazy względne

Typ	Wyrazy	Przykład
zaimki względne	który, kto, co	To film, który lubię. / To ten, kto wygrał. / Zrobiłem to, co chciałeś.
przysłówki względne	gdzie, kiedy, jak, dokąd, skąd	To miejsce, gdzie mieszkam. / Pamiętam dzień, kiedy się poznaliśmy.

3. Funkcja zdań względnych

Najczęściej zdania względne pełnią funkcję przydawkową (określają rzeczownik), ale mogą też mieć charakter dopełnieniowy lub podmiotowy, zależnie od konstrukcji.

Funkcja	Co opisuje?	Przykład	Do czego się odnosi?
przydawkowa	rzeczownik	Kupiłem książkę, która jest bardzo ciekawa.	książkę
dopełnieniowa (z „co”)	treść czynności/oczekiwań	Zrobiłem to, co obiecałem.	to
podmiotowa (rzadziej)	osobę/rzecz jako wykonawcę	Kto pracuje, ten odpoczywa.	kto (pełni rolę podmiotu)

4. Zgoda „który” – rodzaj i liczba vs. przypadek

W zdaniach względnych z „który” ważna jest zasada:

rodzaj i liczba „który” wynikają z rzeczownika, do którego się odnosi (antecedensu),
przypadek „który” zależy od roli w zdaniu podrzędnym (np. podmiot, dopełnienie).

Całe zdanie	Antecedens	Forma „który” (rodzaj/liczba)	Przypadek w podrzędnym
To chłopiec, który wygrał.	chłopiec (m., lp.)	który	M. (kto wygrał?)
To dziewczyna, którą widziałem.	dziewczyna (ż., lp.)	którą	B. (kogo widziałem?)
To książka, której szukam.	książka (ż., lp.)	której	D. (czego szukam?)
To ludzie, z którymi pracuję.	ludzie (lm. męskoos.)	którymi	N. (z kim pracuję?)

5. Interpunkcja (przecinki) w zdaniach względnych

Zdania względne najczęściej oddziela się przecinkami, ale nie zawsze. Kluczowe jest rozróżnienie między zdaniem względnym dopisującym (wtrąceniem) a ograniczającym (niezbędnym do identyfikacji).

Typ	Charakter	Przykład	Przecinki
dopisujące (wtrącone)	dodatkowa informacja, można ją pominąć	Mój brat, który mieszka w Gdańsku, przyjedzie jutro.	z dwóch stron
ograniczające (identyfikujące)	konieczne do wskazania, o kogo/co chodzi	Brat który mieszka w Gdańsku przyjedzie jutro.	w praktyce szkolnej zwykle też się wydziela, ale sens jest: „ten brat, a nie inny”

6. Najczęstsze pomyłki

Błąd	Poprawnie	Wyjaśnienie
To książka, który kupiłem.	To książka, którą kupiłem.	„książka” (ż.) → „którą” (B. ż.).
Znam ludzi, z który pracuję.	Znam ludzi, z którymi pracuję.	Narzędnik liczby mnogiej: „z którymi”.
Wiem co chcesz.	Wiem, co chcesz.	Zdanie podrzędne zwykle oddzielamy przecinkiem.

7. Najważniejsze do zapamiętania

Zdania względne są zdaniami podrzędnymi wprowadzanymi przez który/kto/co oraz gdzie/kiedy/jak.
Najczęściej pełnią funkcję przydawkową (określają rzeczownik).
W „który”: rodzaj i liczba zależą od rzeczownika, a przypadek od roli w zdaniu podrzędnym.
Zdania względne zwykle wydziela się przecinkami, zwłaszcza gdy mają charakter dopowiadający.