Zdania podrzędnie złożone

Zdania podrzędnie złożone to zdania składające się z co najmniej dwóch zdań składowych, połączonych na zasadzie podrzędności. Oznacza to, że jedno zdanie jest nadrzędne (główne), a drugie (lub kolejne) jest podrzędne i pełni w nim funkcję jakiegoś składnika (np. dopełnienia, przydawki, okolicznika).

1. Jak rozpoznać zdanie podrzędnie złożone?

Ma co najmniej dwa orzeczenia.
Można wskazać zdanie nadrzędne (samodzielne) i zdanie podrzędne (zależne).
Zdanie podrzędne odpowiada na pytanie zadane od jakiegoś wyrazu w zdaniu nadrzędnym.
Często wprowadzają je spójniki i zaimki: że, żeby, ponieważ, gdy, kiedy, jeśli, który, co, gdzie itd.

Zdanie nadrzędne	Wskaźnik zespolenia	Zdanie podrzędne	Całość
Wiem	że	przyjdziesz	Wiem, że przyjdziesz.

2. Sposoby łączenia: wskaźniki zespolenia

Zdania podrzędne są najczęściej wprowadzane przez spójniki podrzędne lub zaimki/przysłówki względne.

Typ	Przykłady	Przykładowe zdanie
spójniki podrzędne	że, żeby, ponieważ, gdy, kiedy, jeśli, choć, zanim	Zostałem w domu, ponieważ padało.
zaimki względne	który, która, które, co	To książka, którą kupiłem.
przysłówki względne	gdzie, kiedy, jak, dokąd, skąd	Wiem, gdzie mieszkasz.

3. Rodzaje zdań podrzędnych (według funkcji)

Zdanie podrzędne może pełnić w zdaniu nadrzędnym funkcję różnych części zdania. Najczęściej wyróżnia się: podmiotowe, dopełnieniowe, orzecznikowe, przydawkowe, okolicznikowe.

Typ zdania podrzędnego	Jaką pełni funkcję?	Na jakie pytanie odpowiada?	Przykład
podmiotowe	zastępuje podmiot	kto? co?	To, że wyjechał, mnie zaskoczyło.
dopełnieniowe	zastępuje dopełnienie	kogo? co? o kim? o czym?	Wiem, że masz rację.
orzecznikowe	zastępuje orzecznik	jaki jest? kim jest? czym jest?	Problem jest taki, że nie mamy czasu.
przydawkowe	określa rzeczownik	jaki? który? czyj?	Znam człowieka, który tu pracuje.
okolicznikowe	określa czas, miejsce, przyczynę, cel itd.	kiedy? gdzie? dlaczego? po co? pod jakim warunkiem?	Zostanę, jeśli mnie poprosisz.

4. Zdania okolicznikowe – najczęstsze podtypy

Zdania okolicznikowe mają wiele odmian, zależnie od tego, jaką okoliczność wyrażają.

Podtyp	Spójniki / wyrażenia	Przykład	Pytanie
czasu	gdy, kiedy, zanim, odkąd	Wyjdę, kiedy skończę.	kiedy?
miejsca	gdzie, dokąd, skąd	Idę tam, gdzie mnie potrzebują.	gdzie?
przyczyny	ponieważ, bo, gdyż	Nie poszedłem, ponieważ byłem chory.	dlaczego?
celu	żeby, aby	Przyszedłem, żeby porozmawiać.	po co?
warunku	jeśli, gdyby, pod warunkiem że	Zostanę, jeśli zechcesz.	pod jakim warunkiem?
przyzwolenia	chociaż, choć, mimo że	Pójdę, chociaż pada.	mimo czego?

5. Interpunkcja w zdaniach podrzędnie złożonych

Najważniejsza zasada: zdanie podrzędne zwykle oddzielamy przecinkiem od zdania nadrzędnego (niezależnie od tego, czy stoi przed, po, czy w środku zdania nadrzędnego).

Układ	Przykład	Gdzie przecinek?
podrzędne po nadrzędnym	Wiem, że przyjdziesz.	przed „że”
podrzędne przed nadrzędnym	Gdy skończę, wyjdę.	po zdaniu podrzędnym
podrzędne w środku nadrzędnego	Książka, którą kupiłem, jest droga.	z dwóch stron (jak wtrącenie)

6. Najczęstsze błędy

Błąd	Poprawnie	Wyjaśnienie
Wiem że przyjdziesz.	Wiem, że przyjdziesz.	Przed „że” stawiamy przecinek.
Gdy skończę wyjdę.	Gdy skończę, wyjdę.	Po zdaniu podrzędnym stawiamy przecinek.
Książka którą kupiłem jest droga.	Książka, którą kupiłem, jest droga.	Zdanie przydawkowe w środku wymaga dwóch przecinków.

7. Najważniejsze do zapamiętania

W zdaniu podrzędnie złożonym jest zdanie nadrzędne i zdanie podrzędne.
Zdanie podrzędne odpowiada na pytanie zadane od wyrazu w zdaniu nadrzędnym i pełni funkcję składnika zdania.
Najczęstsze typy: podmiotowe, dopełnieniowe, orzecznikowe, przydawkowe, okolicznikowe.
Zdanie podrzędne zwykle oddzielamy przecinkiem.