Uzupełnij zdania: wstaw w miejsce „___” poprawną formę przymiotnika, tak aby zgadzał się z rzeczownikiem pod względem rodzaju, liczby i przypadku. W nawiasie podano formę podstawową przymiotnika (mianownik, lp., r. m.).
Mamy
nauczyciela. (doświadczony)
Mam
rozwiązanie. (interesujący)
Mamy
nauczycielkę. (doświadczony)
Spotkałem
znajome. (stary)
To
miasto. (piękny)
To jest
mieszkanie. (nowy)
Mamy
nauczycielki. (doświadczony)
Mam
psy. (mały)
Widzę
samochód. (duży)
Mamy
nauczycieli. (doświadczony)
Zgoda przymiotnika z rzeczownikiem
Zgoda przymiotnika z rzeczownikiem to zasada gramatyczna polegająca na tym, że przymiotnik musi mieć takie same cechy gramatyczne jak rzeczownik, który określa. Dotyczy to rodzaju, liczby i przypadku.
1. Na czym polega zgoda?
Przymiotnik „dopasowuje się” do rzeczownika, odpowiadając na to samo pytanie przypadkowe i przyjmując tę samą liczbę oraz rodzaj.
| Cecha | Rzeczownik | Przymiotnik | Przykład |
|---|---|---|---|
| rodzaj | dziewczyna (żeński) | miła | miła dziewczyna |
| liczba | książki (mnoga) | ciekawe | ciekawe książki |
| przypadek | o domu (Msc.) | starym | o starym domu |
2. Zgoda w rodzaju
Przymiotnik przyjmuje taki sam rodzaj jak rzeczownik: męski, żeński lub nijaki. W liczbie mnogiej istotne jest także rozróżnienie na formy męskoosobowe i niemęskoosobowe.
| Rodzaj rzeczownika | Forma przymiotnika | Przykład |
|---|---|---|
| męski | ładny | ładny obraz |
| żeński | ładna | ładna sukienka |
| nijaki | ładne | ładne dziecko |
| Typ | Forma przymiotnika | Przykład |
|---|---|---|
| męskoosobowy | ładni | ładni chłopcy |
| niemęskoosobowy | ładne | ładne dziewczyny / psy / książki |
3. Zgoda w liczbie
Przymiotnik zawsze występuje w tej samej liczbie co rzeczownik: pojedynczej lub mnogiej.
| Rzeczownik | Przymiotnik | Wyrażenie |
|---|---|---|
| dom | duży | duży dom |
| domy | duże | duże domy |
| uczeń | pracowity | pracowity uczeń |
| uczniowie | pracowici | pracowici uczniowie |
4. Zgoda w przypadku
Przymiotnik przyjmuje ten sam przypadek co rzeczownik, zależnie od jego funkcji w zdaniu.
| Przypadek | Rzeczownik | Przymiotnik | Przykład |
|---|---|---|---|
| Mianownik | samochód | nowy | Nowy samochód stoi przed domem. |
| Dopełniacz | samochodu | nowego | Nie ma nowego samochodu. |
| Celownik | samochodowi | nowemu | Przyglądam się nowemu samochodowi. |
| Biernik | samochód | nowy | Widzę nowy samochód. |
| Narzędnik | samochodem | nowym | Jadę nowym samochodem. |
| Miejscownik | samochodzie | nowym | Mówię o nowym samochodzie. |
5. Najczęstsze błędy
| Niepoprawnie | Poprawnie | Dlaczego? |
|---|---|---|
| ładny dziewczyna | ładna dziewczyna | rodzaj żeński |
| mądre uczniowie | mądrzy uczniowie | liczba mnoga męskoosobowa |
| o ciekawy książce | o ciekawej książce | miejscownik, rodzaj żeński |
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.
- W liczbie mnogiej ważne jest rozróżnienie form męskoosobowych i niemęskoosobowych.
- Błąd w jednej cesze (np. rodzaju) powoduje błąd całego połączenia.