Uzupełnij zdania, tworząc pytania szczegółowe. Wstaw w miejsce „___” odpowiednie słowo pytające (np. kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego, jak, ile, który).
Pytania szczegółowe
Pytania szczegółowe (zwane też pytaniami uzupełnienia) to takie pytania, które nie oczekują odpowiedzi „tak/nie”, tylko wymagają podania konkretnej informacji brakującej w zdaniu: osoby, rzeczy, miejsca, czasu, przyczyny, sposobu, ilości itp. Najczęściej rozpoczynają się od zaimków i przysłówków pytajnych (np. kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego, jak).
1. Czym różnią się od pytań rozstrzygnięcia?
Pytania rozstrzygnięcia proszą o potwierdzenie lub zaprzeczenie (tak/nie). Pytania szczegółowe proszą o uzupełnienie informacji.
| Typ pytania | O co pyta? | Typowa odpowiedź | Przykład |
|---|---|---|---|
| Pytanie rozstrzygnięcia | czy coś jest prawdą / zachodzi | tak / nie | Czy pada? |
| Pytanie szczegółowe | o konkretny element informacji | np. osoba, miejsce, czas, powód | Kiedy pada? |
2. Jak buduje się pytania szczegółowe?
Najczęściej tworzy się je przez wprowadzenie na początek zdania odpowiedniego wyrazu pytajnego (zaimka lub przysłówka). W zdaniu pytajnym zmienia się intonacja, a często także szyk wyrazów (choć w polszczyźnie bywa dość swobodny).
| Wyraz pytajny | O co pyta? | Przykładowe odpowiedzi | Przykład pytania |
|---|---|---|---|
| kto? | osoba (podmiot) | mama, uczeń, sąsiad | Kto przyszedł? |
| co? | rzecz / zdarzenie | list, prezent, wypadek | Co się stało? |
| gdzie? | miejsce | w domu, w szkole, na ulicy | Gdzie mieszkasz? |
| kiedy? | czas | wczoraj, jutro, o 18:00 | Kiedy wyjeżdżasz? |
| dlaczego? | przyczyna | bo padało, bo musiałem | Dlaczego płaczesz? |
| po co? | cel | żeby odpocząć, dla zdrowia | Po co tu przyszedłeś? |
| jak? | sposób | szybko, ostrożnie, pociągiem | Jak dojechałeś? |
| jaki? jaka? jakie? | cecha / wybór | duży, czerwony, najlepszy | Jaki to był film? |
| który? która? które? | wskazanie elementu | pierwszy, ten po lewej | Który wybierasz? |
| ile? | ilość | dwa, dużo, niewiele | Ile to kosztuje? |
3. Pytania szczegółowe a funkcje w zdaniu
Pytanie szczegółowe często dotyczy konkretnej funkcji składniowej: podmiotu, dopełnienia, okolicznika lub przydawki.
| Funkcja składniowa | Typowy wyraz pytajny | Przykład pytania | Oczekiwana informacja |
|---|---|---|---|
| Podmiot | kto? co? | Kto zadzwonił? | osoba wykonująca czynność |
| Dopełnienie | kogo? co? czego? | Co kupiłeś? | obiekt czynności |
| Okolicznik miejsca | gdzie? skąd? dokąd? | Dokąd jedziesz? | miejsce / kierunek |
| Okolicznik czasu | kiedy? od kiedy? do kiedy? | Od kiedy tu pracujesz? | czas / okres |
| Okolicznik przyczyny | dlaczego? z jakiego powodu? | Dlaczego nie przyszedłeś? | przyczyna |
| Okolicznik celu | po co? w jakim celu? | Po co to robisz? | cel działania |
| Okolicznik sposobu | jak? w jaki sposób? | Jak to zrobisz? | sposób wykonania |
| Przydawka | jaki? który? czyj? | Czyj to jest plecak? | cecha / przynależność |
4. Przykłady: jedno zdanie, wiele pytań szczegółowych
Do jednego zdania można zadać różne pytania szczegółowe, w zależności od tego, którą informację chcemy wydobyć.
| Zdanie | Pytanie szczegółowe | Na co wskazuje? |
|---|---|---|
| Wczoraj Ania kupiła książkę w księgarni. | Kto kupił książkę? | podmiot (osoba) |
| Wczoraj Ania kupiła książkę w księgarni. | Co kupiła? | dopełnienie (rzecz) |
| Wczoraj Ania kupiła książkę w księgarni. | Kiedy kupiła? | okolicznik czasu |
| Wczoraj Ania kupiła książkę w księgarni. | Gdzie kupiła? | okolicznik miejsca |
5. Najważniejsze do zapamiętania
- Pytania szczegółowe wymagają konkretnej informacji, a nie odpowiedzi „tak/nie”.
- Zaczynają się zwykle od zaimków i przysłówków pytajnych: kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego, jak, który, jaki, ile.
- Dotyczą określonego składnika zdania (np. podmiotu, dopełnienia, okolicznika, przydawki).
- Jedno zdanie może mieć wiele pytań szczegółowych, zależnie od tego, co chcemy ustalić.