Uzupełnij zdania poprawną formą zaimka pytajnego w odpowiednim przypadku. W nawiasie podano formę podstawową zaimka (mianownik).
zadzwonisz jutro? (kto)
to jest przykład? (co)
będzie prowadził zebranie? (kto)
konsultowałeś ten problem? (kto)
się różnią te dwa modele? (co)
pójdziesz na konferencję? (kto)
współpracujesz na co dzień? (kto)
szukasz w torbie? (co)
idziesz do kina? (kto)
odpowiada za budżet? (kto)
Odmiana zaimków pytajnych
Zaimki pytajne służą do zadawania pytań o osoby, rzeczy, cechy, przynależność, wybór lub ilość. W języku polskim część z nich odmienia się przez przypadki, część odmienia się jak przymiotniki, a niektóre są nieodmienne (np. ile).
1. Najważniejsze zaimki pytajne
| Rodzaj | Zaimki | O co pytają? | Przykład |
|---|---|---|---|
| osobowe / rzeczowe | kto? co? | o osobę / o rzecz, zdarzenie | Kto przyszedł? Co kupiłeś? |
| przymiotne (określające) | jaki? który? czyj? | o cechę / wybór / przynależność | Jaki to film? Który wybierasz? Czyj to zeszyt? |
| liczebny | ile? | o ilość | Ile to kosztuje? |
2. Odmiana „kto?” i „co?” (przez przypadki)
Zaimki kto i co odmieniają się podobnie do zaimków osobowych/rzeczowych. W praktyce szczególnie ważne są formy: kogo, komu, kogo oraz czego, czemu, co.
| Przypadek | Pytanie | Forma | Przykład użycia |
|---|---|---|---|
| Mianownik | kto? | kto | Kto dzwoni? |
| Dopełniacz | kogo? | kogo | Kogo widzisz? |
| Celownik | komu? | komu | Komu pomagasz? |
| Biernik | kogo? | kogo | Kogo zaprosiłeś? |
| Narzędnik | z kim? | kim | Z kim rozmawiasz? (z kim? z kim = z kim; forma: kim) |
| Miejscownik | o kim? | kim | O kim mówisz? |
| Przypadek | Pytanie | Forma | Przykład użycia |
|---|---|---|---|
| Mianownik | co? | co | Co się stało? |
| Dopełniacz | czego? | czego | Czego potrzebujesz? |
| Celownik | czemu? | czemu | Czemu się przyglądasz? |
| Biernik | co? | co | Co kupiłeś? |
| Narzędnik | z czym? | czym | Z czym to zrobisz? |
| Miejscownik | o czym? | czym | O czym myślisz? |
3. Odmiana zaimków „jaki?”, „który?”, „czyj?” (jak przymiotniki)
Zaimki jaki, który, czyj odmieniają się jak przymiotniki: przez przypadki, rodzaje (męski, żeński, nijaki) i liczby (pojedyncza, mnoga). W praktyce szkolnej wystarczy znać schemat i umieć rozpoznać formy w zdaniu.
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | jaki | jaka | jakie |
| Dopełniacz | jakiego | jakiej | jakiego |
| Celownik | jakiemu | jakiej | jakiemu |
| Biernik | jaki / jakiego | jaką | jakie |
| Narzędnik | jakim | jaką | jakim |
| Miejscownik | (o) jakim | (o) jakiej | (o) jakim |
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | który | która | które |
| Dopełniacz | którego | której | którego |
| Celownik | któremu | której | któremu |
| Biernik | który / którego | którą | które |
| Narzędnik | którym | którą | którym |
| Miejscownik | (o) którym | (o) której | (o) którym |
| Przypadek | Rodzaj męski | Rodzaj żeński | Rodzaj nijaki |
|---|---|---|---|
| Mianownik | czyj | czyja | czyje |
| Dopełniacz | czyjego | czyjej | czyjego |
| Celownik | czyjemu | czyjej | czyjemu |
| Biernik | czyj / czyjego | czyją | czyje |
| Narzędnik | czyim | czyją | czyim |
| Miejscownik | (o) czyim | (o) czyjej | (o) czyim |
4. „Ile?” – zaimek pytajny nieodmienny (w praktyce)
Ile? jest zaimkiem pytajnym o ilość. W praktyce szkolnej traktuje się go jako formę stałą, używaną do pytań o liczbę, miarę lub stopień.
| Pytanie | O co chodzi? | Przykładowa odpowiedź |
|---|---|---|
| Ile masz lat? | liczba | Mam szesnaście lat. |
| Ile to kosztuje? | wartość | To kosztuje dwadzieścia złotych. |
| Ile czasu potrzebujesz? | miara czasu | Potrzebuję godziny. |
5. Najważniejsze do zapamiętania
- Kto? i co? odmieniają się przez przypadki: kto/kogo/komu/kim, co/czego/czemu/czym.
- Jaki?, który?, czyj? odmieniają się jak przymiotniki (przypadki, rodzaje, liczby).
- Ile? służy do pytań o ilość i w praktyce używa się go w postaci stałej.