Pytania rozstrzygnięcia
Pytania rozstrzygnięcia (zwane też pytaniami tak/nie) to takie pytania, na które można odpowiedzieć poprzez potwierdzenie albo zaprzeczenie. Nie proszą o podanie informacji szczegółowej (jak: kto? co? gdzie?), tylko o rozstrzygnięcie, czy coś jest prawdą.
1. Czym różnią się od pytań uzupełnienia?
W szkolnej klasyfikacji przeciwstawia się je pytaniom uzupełnienia (szczegółowym), które wymagają podania brakującej informacji.
| Typ pytania | O co pyta? | Typowa odpowiedź | Przykład |
|---|---|---|---|
| Pytanie rozstrzygnięcia | czy coś zachodzi / jest prawdą | tak / nie | Czy pada? |
| Pytanie uzupełnienia | o konkretną informację | np. nazwa, osoba, miejsce, czas | Kiedy pada? |
2. Jak buduje się pytania rozstrzygnięcia?
Najczęściej tworzy się je przez użycie partykuły czy na początku zdania. W mowie potocznej spotyka się też pytania rozstrzygnięcia bez „czy”, rozpoznawalne po intonacji.
| Sposób | Budowa | Przykład | Uwagi |
|---|---|---|---|
| Z partykułą „czy” | czy + zdanie oznajmujące (w formie pytającej) | Czy idziesz jutro? | Najbardziej typowy wzorzec. |
| Bez „czy” (intonacja) | zdanie oznajmujące + intonacja pytająca | Idziesz jutro? | Częste w mowie; w piśmie zwykle z pytajnikiem. |
| Z „czy” w środku | zdanie + czy + alternatywa | Przyjdziesz, czy zostajesz? | Może zbliżać się do pytań alternatywnych. |
3. Odpowiedzi na pytania rozstrzygnięcia
Odpowiedzi mogą być krótkie (tak/nie) lub pełne (z powtórzeniem orzeczenia). W polszczyźnie częste jest także doprecyzowanie.
| Pytanie | Odpowiedź krótka | Odpowiedź pełna | Odpowiedź z doprecyzowaniem |
|---|---|---|---|
| Czy przyjdziesz? | Tak. | Tak, przyjdę. | Tak, ale trochę później. |
| Czy to prawda? | Nie. | Nie, to nie jest prawda. | Nie, to tylko plotka. |
| Czy masz czas? | Tak. | Tak, mam czas. | Tak, ale tylko do 18:00. |
4. Pytania rozstrzygnięcia a pytania alternatywne
Pytania rozstrzygnięcia proszą o „tak/nie”. Pytania alternatywne proszą o wybór jednej z opcji (A czy B). Czasem forma z „czy” może wprowadzać oba typy, więc warto rozpoznawać intencję.
| Typ | Przykład | Oczekiwana odpowiedź |
|---|---|---|
| Pytanie rozstrzygnięcia | Czy lubisz herbatę? | Tak / Nie |
| Pytanie alternatywne | Wolisz herbatę czy kawę? | Herbatę / Kawę |
5. Wskazówki praktyczne (jak rozpoznać szybko)
- Jeśli da się odpowiedzieć tak lub nie bez utraty sensu, to jest pytanie rozstrzygnięcia.
- Często zaczyna się od czy albo ma formę zdania oznajmującego z intonacją pytającą.
- Nie zawiera zaimków pytajnych typu: kto, co, gdzie, kiedy, dlaczego (to typowe dla pytań uzupełnienia).
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Pytania rozstrzygnięcia to pytania tak/nie.
- Najczęściej tworzy je partykuła czy lub sama intonacja.
- Nie proszą o szczegół, tylko o potwierdzenie lub zaprzeczenie.
- Trzeba je odróżniać od pytań alternatywnych (A czy B).