Practice

Exercises

Uzupełnij lukę „___” poprawną formą czasownika w stronie czynnej lub biernej. Informacja w nawiasie podaje bezokolicznik oraz wymaganą stronę (czynna lub bierna).

Random set
1
Mostprzezinżynierów.(zaprojektować,bierna)
2
Uczeńzadaniepoprawnie.(rozwiązać,czynna)
3
Domprzezrobotników.(zbudować,bierna)
4
Umowaprzezprawnika.(sprawdzić,bierna)
5
Klientzamówienieonline.(złożyć,czynna)
6
Filmprzezreżysera.(nakręcić,bierna)
7
Sekretariatdokumentynajutro.(przygotować,czynna)
8
Obiadprzezkucharza.(ugotować,bierna)
9
Egzaminprzezkomisję.(ocenić,bierna)
10
Zarządplannaprzyszłyrok.(zatwierdzić,czynna)

Strona czynna i bierna

Strona czynna i strona bierna to dwa sposoby budowania zdań z czasownikami przechodnimi. Różnią się tym, co stawiają na pierwszym planie:

  • strona czynna – ważny jest wykonawca czynności (kto robi?),
  • strona bierna – ważny jest obiekt czynności (co jest robione?).

1. Najprostsze porównanie

Element Strona czynna Strona bierna
Co jest „na pierwszym planie”? wykonawca (sprawca) obiekt czynności / rezultat
Typowe pytanie kto? co? + co zrobił/robi? co zostało zrobione? co jest robione?
Przykład Nauczyciel sprawdził test. Test został sprawdzony (przez nauczyciela).
Czy sprawca jest obowiązkowy? zwykle tak (choć bywa domyślny) nie; można go dodać „przez + B.”

2. Jak przekształcić zdanie czynne w bierne?

Najczęstsza zamiana wygląda tak: dopełnienie (biernik) z wersji czynnej staje się podmiotem w biernej, a czasownik przyjmuje formę bierną.

Krok Co robimy? Przykład
1 wybieramy dopełnienie w bierniku Uczeń napisał wypracowanie.
2 robimy z niego podmiot Wypracowanie …
3 tworzymy formę bierną czasownika Wypracowanie zostało napisane …
4 (opcjonalnie) dodajemy sprawcę: „przez + biernik” … przez ucznia.

3. Sposoby tworzenia strony biernej

W polszczyźnie najczęściej spotkasz dwa typy konstrukcji biernych:

  • być/zostać + imiesłów bierny (np. „jest zrobiony”, „został napisany”),
  • konstrukcję z się (np. „Tu się sprząta”, „W tym sklepie się sprzedaje pieczywo”).
Typ Budowa Przykład Kiedy typowe?
być/zostać + imiesłów bierny jest/był/będzie lub został/została + zrobiony/-a/-e Raport został przygotowany. gdy chcemy nazwać rezultat i (czasem) wskazać sprawcę
konstrukcja z „się” czasownik + się (forma bezosobowa) W domu sprząta się w sobotę. gdy sprawca jest ogólny lub nieważny („ktoś”, „ludzie”)

4. Porównania na przykładach

Strona czynna Strona bierna Co podkreślamy?
Firma zbudowała most. Most został zbudowany (przez firmę). czynna: sprawca; bierna: obiekt/rezultat
Nauczyciel ocenia prace. Prace są oceniane (przez nauczyciela). czynna: kto robi; bierna: co się dzieje z pracami
Kucharz przygotuje obiad. Obiad będzie przygotowany (przez kucharza). czynna: wykonawca; bierna: efekt w przyszłości
Ludzie sprzątają klatkę. Na klatce sprząta się co tydzień. czynna: konkretni ludzie; „się”: ogólnie, bez wskazania

5. Kiedy używać której strony?

Sytuacja Lepsza strona Dlaczego? Przykład
chcesz jasno wskazać odpowiedzialność czynna od razu wiadomo, kto działa Zespół popełnił błąd.
ważny jest obiekt albo rezultat bierna uwaga przechodzi na „co” Raport został opublikowany.
sprawca jest nieznany lub nieważny bierna (często z „się”) nie trzeba podawać wykonawcy Tu nie pali się.
chcesz stylu dynamicznego i prostego czynna zwykle krócej i naturalniej Autor opisuje problem.

6. Najważniejsze do zapamiętania

  • Strona czynna: podmiot jest wykonawcą czynności (np. Nauczyciel sprawdził test).
  • Strona bierna: na pierwszym planie jest obiekt czynności (np. Test został sprawdzony).
  • Bierną tworzy się często przez być/zostać + imiesłów bierny albo przez konstrukcję z się.
  • W biernej sprawcę można dodać: przez + biernik (np. przez ucznia).