Uzupełnij lukę „___” poprawną formą czasownika w trybie przypuszczającym (z użyciem formy „by”, np. zrobiłbym, poszłaby, mogliby). Podany w nawiasie czasownik jest w formie podstawowej.
ten film, gdybym miał wolny wieczór. (obejrzeć)
My
to jutro. (załatwić)
Ja
to miejsce. (polecić)
cię, gdybym znał adres. (odwiedzić)
On
wziąć urlop. (wziąć)
w tym hotelu. (zatrzymać się)
Gdyby było cieplej,
na spacer. (pójść)
kawę, ale już jest późno. (zrobić)
ci maila, gdybym miał komputer. (napisać)
Ona
zgodzić na spotkanie. (zgodzić się)
Tryb przypuszczający
Tryb przypuszczający służy do wyrażania możliwości, przypuszczenia, warunku, życzenia lub wypowiedzi „nie wprost” (grzeczniejszej, ostrożniejszej). Najczęściej rozpoznasz go po cząstce by, która w odmianie daje formy: bym, byś, by, byśmy, byście.
1. Do czego służy tryb przypuszczający?
| Funkcja | Co wyraża? | Przykład |
|---|---|---|
| przypuszczenie | coś jest możliwe, ale niepewne | To byłoby ciekawe. |
| warunek | coś zależy od spełnienia warunku | Gdybym miał czas, poszedłbym. |
| życzenie | czegoś byśmy chcieli | Chciałbym odpocząć. |
| rada / propozycja | łagodna sugestia | Zrobiłbym to inaczej. |
| grzeczność | uprzejme prośby i pytania | Czy mógłbyś pomóc? |
2. Jak tworzy się tryb przypuszczający?
Najczęściej: forma czasu przeszłego + cząstka by (odmieniona przez osoby). Cząstka „by” może być zapisana łącznie lub osobno (zależnie od konstrukcji i szyku zdania).
| Element | Jak wygląda? | Przykład |
|---|---|---|
| Podstawa | czas przeszły | zrobił-, poszedł-, czytał- |
| Cząstka „by” | bym, byś, by, byśmy, byście | zrobiłbym, zrobiłbyś, zrobiłby |
| Rodzaj (l.poj.) | jak w czasie przeszłym: m., ż., n. | zrobiłbym (m.), zrobiłabym (ż.), zrobiłoby (n.) |
3. Odmiana – przykład „zrobić”
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | ja zrobiłbym / zrobiłabym | my zrobilibyśmy / zrobiłybyśmy |
| 2. | ty zrobiłbyś / zrobiłabyś | wy zrobilibyście / zrobiłybyście |
| 3. | on zrobiłby, ona zrobiłaby, ono zrobiłoby | oni zrobiliby, one zrobiłyby |
4. Typowe zdania warunkowe (gdyby…)
Tryb przypuszczający bardzo często występuje w zdaniach z „gdyby” (warunek), gdzie opisujemy sytuację hipotetyczną.
| Warunek | Skutek | Znaczenie |
|---|---|---|
| Gdybym miał czas, | poszedłbym z tobą. | nie mam czasu, ale wyobrażam sobie taką możliwość |
| Gdybyś się pospieszył, | zdążyłbyś. | warunek do spełnienia |
| Gdyby padało, | zostalibyśmy w domu. | sytuacja hipotetyczna |
5. Tryb przypuszczający w grzecznych prośbach
Tryb przypuszczający często łagodzi wypowiedź i brzmi uprzejmiej niż tryb rozkazujący.
| Bardziej bezpośrednio | Bardziej grzecznie | Efekt |
|---|---|---|
| Daj mi wodę. | Dałbyś mi wodę? | prośba jest łagodniejsza |
| Pomóż mi. | Mógłbyś mi pomóc? | brzmi uprzejmie i mniej nakazowo |
| Powiedz prawdę. | Powiedziałbyś prawdę? | większa delikatność |
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Tryb przypuszczający wyraża możliwość, warunek, życzenie, radę lub grzeczną prośbę.
- Rozpoznasz go po cząstce by: bym, byś, by, byśmy, byście.
- Tworzy się go najczęściej z formy czasu przeszłego + „by” (np. zrobiłbym).
- W l.poj. widać rodzaj: zrobiłbym (m.), zrobiłabym (ż.).
- Jest bardzo częsty w zdaniach z gdyby oraz w uprzejmych pytaniach.