Tryb oznajmujący

Tryb oznajmujący to podstawowy tryb czasownika w języku polskim. Służy do stwierdzania faktów, opisywania zdarzeń, stanów i czynności oraz do przekazywania informacji bez dodatkowego „nastawienia” typu rozkaz, prośba czy przypuszczenie.

1. Do czego służy tryb oznajmujący?

Funkcja	Co wyraża?	Przykład
informowanie	podaje fakt lub wiadomość	Ona mieszka w Gdańsku.
opisywanie	opis czynności, stanu, cechy	Woda wrze w 100°C.
relacjonowanie	mówienie o tym, co się wydarzyło	Wczoraj spotkałem kolegę.
plany i ustalenia	czasem opisuje przyszłość (zwłaszcza potocznie)	Jutro idę do lekarza.

2. Tryb oznajmujący a czas (teraźniejszy, przeszły, przyszły)

Tryb oznajmujący może występować w różnych czasach, zależnie od tego, kiedy dzieje się czynność.

Czas	Przykład formy	Zdanie	Co oznacza?
teraźniejszy	czytam	Teraz czytam książkę.	czynność dzieje się teraz
przeszły	czytałem / czytałam	Wczoraj czytałem artykuł.	czynność wydarzyła się wcześniej
przyszły	przeczytam / będę czytać	Jutro przeczytam tekst. / Jutro będę czytać.	czynność wydarzy się później

3. Tryb oznajmujący a inne tryby (porównanie)

Warto odróżnić tryb oznajmujący od rozkazującego i przypuszczającego.

Tryb	Do czego służy?	Przykład	Jak brzmi sens?
oznajmujący	stwierdzenie, informacja	Ty idziesz do domu.	fakt / opis sytuacji
rozkazujący	polecenie, prośba	Idź do domu.	nakaz / zachęta
przypuszczający	możliwość, warunek, przypuszczenie	Ty poszedłbyś do domu.	„gdyby…”, „może…”

4. Budowa zdań w trybie oznajmującym (co jest typowe?)

Tryb oznajmujący najczęściej występuje w zdaniach oznajmujących, ale forma czasownika w tym trybie może pojawić się też w pytaniach (o fakt) i w przeczeniach.

Typ wypowiedzi	Przykład	Co się dzieje?
oznajmujące	Ona pracuje w bibliotece.	stwierdzenie faktu
pytające	Czy ona pracuje w bibliotece?	pytanie o fakt (czasownik dalej w oznajmującym)
przeczące	Ona nie pracuje w bibliotece.	zaprzeczenie faktu

5. Najważniejsze do zapamiętania

Tryb oznajmujący służy do opisu i stwierdzania (to „domyślny” tryb czasownika).
Może występować w czasie teraźniejszym, przeszłym i przyszłym.
Różni się od trybu rozkazującego (polecenie) i przypuszczającego (możliwość/warunek).
Forma oznajmująca może pojawić się także w pytaniu o fakt: Czy on pracuje?