Practice
Exercises
Uzupełnij zdania, wstawiając poprawną formę czasownika w czasie przeszłym. Skorzystaj z bezokolicznika podanego w nawiasie i dopasuj formę do podmiotu (osoby, liczby i – tam gdzie trzeba – rodzaju).
1
Oniplan.(zmienić)
2
Onisukces.(osiągnąć)
3
Onaproblem.(zauważyć)
4
Onadokumenty.(podpisać)
5
Jalistdoprzyjaciela.(pisać)
6
Jatelefon.(zgubić)
7
Tymniewczoraj.(widzieć)
8
Onidokument.(przygotować)
9
Myspotkanie.(planować)
10
Onodpowiedź.(znać)
Czas przeszły
Czas przeszły to forma czasownika, która informuje, że czynność, stan lub zdarzenie miały miejsce w przeszłości (czyli przed momentem mówienia). W języku polskim czas przeszły odmienia się przez osoby, liczby i rodzaje (w liczbie pojedynczej).
1. Pytania i cechy czasu przeszłego
| Element | Informacja | Przykład |
|---|---|---|
| Pytanie | co robił? co zrobił? co się stało? | Co robił? Czytał. Co zrobił? Przeczytał. |
| Kategorie gramatyczne | osoba, liczba; w l.poj. także rodzaj (m., ż., n.) | czytałem/czytałam/czytało; czytaliśmy/czytałyśmy |
| Budowa | temat + -ł + końcówka osobowa | czyta-ł-em, robi-ł-a, nios-ł-o |
| Aspekt | może być niedokonany lub dokonany | czytałem (niedok.) / przeczytałem (dok.) |
2. Aspekt: niedokonany i dokonany w czasie przeszłym
Aspekt mówi, czy czynność była traktowana jako trwająca/powtarzalna (niedokonana), czy jako zakończona (dokonana).
| Aspekt | Co podkreśla? | Przykład | Interpretacja |
|---|---|---|---|
| niedokonany | trwanie, powtarzalność, proces | Wczoraj czytałem. | czynność trwała lub nie wiadomo, czy się skończyła |
| dokonany | zakończenie, rezultat | Wczoraj przeczytałem książkę. | czynność została zakończona |
3. Odmiana w czasie przeszłym (osoby i liczby) – przykład „czytać”
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | ja czytałem / czytałam | my czytaliśmy / czytałyśmy |
| 2. | ty czytałeś / czytałaś | wy czytaliście / czytałyście |
| 3. | on czytał, ona czytała, ono czytało | oni czytali, one czytały |
4. Odmiana – przykład „robić”
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | ja robiłem / robiłam | my robiliśmy / robiłyśmy |
| 2. | ty robiłeś / robiłaś | wy robiliście / robiłyście |
| 3. | on robił, ona robiła, ono robiło | oni robili, one robiły |
5. Rodzaje w czasie przeszłym (l.poj.)
W liczbie pojedynczej czas przeszły pokazuje rodzaj: męski, żeński, nijaki.
| Rodzaj | Typowa forma | Przykład |
|---|---|---|
| męski | -ł | on spał, on czytał |
| żeński | -ła | ona spała, ona czytała |
| nijaki | -ło | ono spało, ono czytało |
6. Końcówki osobowe: -em, -eś, -śmy, -ście
W 1. i 2. osobie pojawiają się końcówki osobowe. W liczbie mnogiej ważne są formy z -śmy i -ście.
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga | Przykład (czytać) |
|---|---|---|---|
| 1. | -em / -am | -śmy | czytałem, czytałam; czytaliśmy |
| 2. | -eś / -aś | -ście | czytałeś, czytałaś; czytaliście |
| 3. | (brak końcówki osobowej) | (brak) | czytał, czytała, czytało; czytali, czytały |
7. Najważniejsze do zapamiętania
- Czas przeszły mówi o tym, co wydarzyło się w przeszłości.
- Odmienia się przez osoby i liczby, a w l.poj. także przez rodzaje.
- Budowa jest typowa: temat + -ł + końcówka osobowa (np. czyta-ł-em).
- W czasie przeszłym ważny jest aspekt: niedokonany (proces) vs dokonany (wynik).