Practice
Exercises
Uzupełnij zdania, wstawiając poprawną formę czasownika w czasie teraźniejszym. Skorzystaj z bezokolicznika podanego w nawiasie i dopasuj formę do podmiotu.
1
Wyzadanie.(robić)
2
Onaproblem.(rozumieć)
3
Myobiadrazem.(jeść)
4
Onpomoc.(oferować)
5
Onksiążkę.(czytać)
6
Onipytania.(zadawać)
7
Wyrazem.(działać)
8
Tybilet.(kupować)
9
Ondrzwi.(otwierać)
10
Jawody.(potrzebować)
Czas teraźniejszy
Czas teraźniejszy to forma czasownika, która najczęściej oznacza czynność, stan lub proces dziejący się teraz (w chwili mówienia). W polszczyźnie czas teraźniejszy może też opisywać:
- czynności powtarzalne: „Codziennie czytam”.
- prawdy ogólne i stałe: „Woda wrze w 100°C”.
- tzw. teraźniejszość historyczną (o przeszłości „jakby teraz”): „W 1410 roku Jagiełło staje do walki”.
- ustalenia dotyczące przyszłości (często w stylu potocznym): „Jutro idę do lekarza”.
1. Pytania i budowa form czasu teraźniejszego
| Element | Informacja | Przykład |
|---|---|---|
| Pytanie | co robi? co się dzieje? | Co robi? Czyta. Co się dzieje? Pada. |
| Kategoria gramatyczna | odmiana przez osoby i liczby | czytam, czytasz, czyta; czytamy, czytacie, czytają |
| Aspekt | czas teraźniejszy tworzą głównie czasowniki niedokonane | czytać, pisać, iść, robić |
2. Najważniejsza zasada: aspekt (dokonany vs niedokonany)
W języku polskim czas teraźniejszy w znaczeniu „teraz” dotyczy przede wszystkim czasowników niedokonanych.
| Aspekt | Co oznacza? | Przykład czasownika | Znaczenie formy „teraźniejszej” |
|---|---|---|---|
| niedokonany | czynność trwa/powtarza się, nie jest zakończona | czytać | czytam = robię to teraz / zwykle |
| dokonany | czynność zakończona (efekt) | przeczytać | przeczytam formalnie wygląda jak teraźniejszy, ale oznacza przyszłość |
3. Odmiana w czasie teraźniejszym (osoby i liczby)
Czas teraźniejszy odmienia się przez osoby (1., 2., 3.) i liczby (pojedynczą i mnogą).
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | ja czytam | my czytamy |
| 2. | ty czytasz | wy czytacie |
| 3. | on/ona/ono czyta | oni/one czytają |
| Osoba | Liczba pojedyncza | Liczba mnoga |
|---|---|---|
| 1. | ja robię | my robimy |
| 2. | ty robisz | wy robicie |
| 3. | on/ona/ono robi | oni/one robią |
4. Typowe końcówki w czasie teraźniejszym (orientacyjnie)
Końcówki zależą od koniugacji (typu odmiany). Poniżej praktyczna ściąga: często spotykane zestawy końcówek.
| Typ odmiany (przykład) | 1. os. l.poj. | 2. os. l.poj. | 3. os. l.poj. | 1. os. l.mn. | 2. os. l.mn. | 3. os. l.mn. |
|---|---|---|---|---|---|---|
| czytać | -am | -asz | -a | -amy | -acie | -ają |
| robić | -ę | -isz | -i | -imy | -icie | -ią |
| nosić | -ę | -isz | -i | -imy | -icie | -ą |
| mieszkać | -am | -asz | -a | -amy | -acie | -ają |
5. Czas teraźniejszy w różnych znaczeniach (zastosowania)
| Zastosowanie | Co oznacza? | Przykład |
|---|---|---|
| teraźniejszość właściwa | dzieje się teraz | Teraz piszę wiadomość. |
| czynności powtarzalne | dzieje się regularnie | Codziennie ćwiczę. |
| prawdy ogólne | zawsze/typowo | Zima bywa mroźna. |
| teraźniejszość historyczna | o przeszłości „jak teraz” | Władca wydaje rozkaz. |
| przyszłość bliska (potocznie) | zaplanowana przyszłość | Jutro idę do dentysty. |
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Czas teraźniejszy odpowiada na pytania: co robi? co się dzieje?
- Odmienia się przez osoby i liczby.
- W znaczeniu „teraz” dotyczy głównie czasowników niedokonanych.
- Formy czasowników dokonanych (np. przeczytam) wyglądają jak teraźniejsze, ale oznaczają przyszłość.
- Może opisywać także czynności powtarzalne, prawdy ogólne i teraźniejszość historyczną.