Czas teraźniejszy

Czas teraźniejszy to forma czasownika, która najczęściej oznacza czynność, stan lub proces dziejący się teraz (w chwili mówienia). W polszczyźnie czas teraźniejszy może też opisywać:

czynności powtarzalne: „Codziennie czytam”.
prawdy ogólne i stałe: „Woda wrze w 100°C”.
tzw. teraźniejszość historyczną (o przeszłości „jakby teraz”): „W 1410 roku Jagiełło staje do walki”.
ustalenia dotyczące przyszłości (często w stylu potocznym): „Jutro idę do lekarza”.

1. Pytania i budowa form czasu teraźniejszego

Element	Informacja	Przykład
Pytanie	co robi? co się dzieje?	Co robi? Czyta. Co się dzieje? Pada.
Kategoria gramatyczna	odmiana przez osoby i liczby	czytam, czytasz, czyta; czytamy, czytacie, czytają
Aspekt	czas teraźniejszy tworzą głównie czasowniki niedokonane	czytać, pisać, iść, robić

2. Najważniejsza zasada: aspekt (dokonany vs niedokonany)

W języku polskim czas teraźniejszy w znaczeniu „teraz” dotyczy przede wszystkim czasowników niedokonanych.

Aspekt	Co oznacza?	Przykład czasownika	Znaczenie formy „teraźniejszej”
niedokonany	czynność trwa/powtarza się, nie jest zakończona	czytać	czytam = robię to teraz / zwykle
dokonany	czynność zakończona (efekt)	przeczytać	przeczytam formalnie wygląda jak teraźniejszy, ale oznacza przyszłość

3. Odmiana w czasie teraźniejszym (osoby i liczby)

Czas teraźniejszy odmienia się przez osoby (1., 2., 3.) i liczby (pojedynczą i mnogą).

Osoba	Liczba pojedyncza	Liczba mnoga
1.	ja czytam	my czytamy
2.	ty czytasz	wy czytacie
3.	on/ona/ono czyta	oni/one czytają

Osoba	Liczba pojedyncza	Liczba mnoga
1.	ja robię	my robimy
2.	ty robisz	wy robicie
3.	on/ona/ono robi	oni/one robią

4. Typowe końcówki w czasie teraźniejszym (orientacyjnie)

Końcówki zależą od koniugacji (typu odmiany). Poniżej praktyczna ściąga: często spotykane zestawy końcówek.

Typ odmiany (przykład)	1. os. l.poj.	2. os. l.poj.	3. os. l.poj.	1. os. l.mn.	2. os. l.mn.	3. os. l.mn.
czytać	-am	-asz	-a	-amy	-acie	-ają
robić	-ę	-isz	-i	-imy	-icie	-ią
nosić	-ę	-isz	-i	-imy	-icie	-ą
mieszkać	-am	-asz	-a	-amy	-acie	-ają

5. Czas teraźniejszy w różnych znaczeniach (zastosowania)

Zastosowanie	Co oznacza?	Przykład
teraźniejszość właściwa	dzieje się teraz	Teraz piszę wiadomość.
czynności powtarzalne	dzieje się regularnie	Codziennie ćwiczę.
prawdy ogólne	zawsze/typowo	Zima bywa mroźna.
teraźniejszość historyczna	o przeszłości „jak teraz”	Władca wydaje rozkaz.
przyszłość bliska (potocznie)	zaplanowana przyszłość	Jutro idę do dentysty.

6. Najważniejsze do zapamiętania

Czas teraźniejszy odpowiada na pytania: co robi? co się dzieje?
Odmienia się przez osoby i liczby.
W znaczeniu „teraz” dotyczy głównie czasowników niedokonanych.
Formy czasowników dokonanych (np. przeczytam) wyglądają jak teraźniejsze, ale oznaczają przyszłość.
Może opisywać także czynności powtarzalne, prawdy ogólne i teraźniejszość historyczną.