Uzupełnij zdania, wstawiając rzeczownik w miejscowniku. Zwróć uwagę na liczbę (pojedynczą lub mnogą) wskazaną w nawiasie razem z formą podstawową wyrazu. Pamiętaj o poprawnym użyciu przyimków (np. w, na, o).
Uczę się o
(historia, lm).
Rozmawiam o
(plan, lm).
Mieszkam w
(wieś, lp).
Rozmawiam o
(plan, lp).
Czytam o
(samochód, lm).
Mówię o
(kolega, lp).
Myślę o
(wakacje, lm).
Czytam o
(samochód, lp).
Myślę o
(film, lp).
Pracuję w
(firma, lp).
Miejscownik (Msc.)
Miejscownik to przypadek, który odpowiada głównie na pytania o kim? o czym?. W praktyce występuje prawie zawsze z przyimkiem (np. o, w, na, przy) i służy do mówienia o miejscu, temacie wypowiedzi albo okolicznościach.
1. Pytania i podstawowe funkcje miejscownika
| Element | Treść | Przykład |
|---|---|---|
| Pytania | o kim? o czym? | O kim mówisz? O czym myślisz? |
| Cechy | prawie zawsze występuje z przyimkiem | o koleżance, w domu, na lekcji |
| Temat wypowiedzi | kogo/co dotyczy mówienie, myślenie, czytanie | Rozmawiam o filmie. Myślę o wakacjach. |
| Miejsce / okoliczność | gdzie? (w połączeniu z niektórymi przyimkami) | Jestem w szkole. Spotkamy się na stacji. |
2. Najczęstsze przyimki łączące się z miejscownikiem
Miejscownik pojawia się głównie po przyimkach. Niektóre z nich mogą łączyć się także z innymi przypadkami, ale w znaczeniu „gdzie?” (miejsce) często występuje właśnie miejscownik.
| Przyimek | Typowe znaczenie | Przykład |
|---|---|---|
| o | temat wypowiedzi | Mówię o przyjacielu. Myślę o domu. |
| w | miejsce (gdzie?) | Mieszkam w Krakowie. Jestem w pokoju. |
| na | miejsce / sytuacja | Jestem na lekcji. Spotkamy się na dworcu. |
| przy | bliskość / sąsiedztwo | Stoję przy oknie. Mieszkają przy parku. |
| po | „po czym?” (często: temat/okoliczność) | Po lekcji wracam do domu. Rozpoznałem go po głosie (tu: Msc.). |
3. Miejscownik jako „temat” (o kim? o czym?)
To bardzo częste zastosowanie: miejscownik wskazuje, czego dotyczy mówienie, myślenie, czytanie, słyszenie.
| Czasownik | Połączenie z przyimkiem | Przykład |
|---|---|---|
| mówić | o + Msc. | Mówię o koleżance. |
| rozmawiać | o + Msc. | Rozmawiamy o planach. |
| myśleć | o + Msc. | Myślę o wakacjach. |
| czytać | o + Msc. | Czytam o historii miasta. |
| marzyć | o + Msc. | Marzę o podróży. |
4. Miejscownik w znaczeniu miejsca (gdzie?)
W połączeniu z przyimkami w i na miejscownik często odpowiada na pytanie „gdzie?” i wskazuje lokalizację.
| Wyrażenie | Znaczenie | Przykład w zdaniu |
|---|---|---|
| w domu | lokalizacja | Jestem w domu. |
| w szkole | lokalizacja | Spotkamy się w szkole. |
| na boisku | lokalizacja | Dzieci są na boisku. |
| na spotkaniu | sytuacja/okoliczność | Byłem na spotkaniu. |
| przy stole | bliskość | Usiadł przy stole. |
5. Typowe końcówki miejscownika (orientacyjnie)
Końcówki zależą od rodzaju i liczby. W miejscowniku często pojawia się też wymiana spółgłosek (np. ręka – o ręce, książka – w książce).
| Rodzaj / liczba | Typowa końcówka | Przykłady |
|---|---|---|
| męski (l.poj.) | -e / -u | o brate, w lasie; w domu, o samochodzie |
| żeński (l.poj.) | -e / -i | o siostrze, w książce; o ziemi |
| nijaki (l.poj.) | -e / -u | w oknie, w morzu (formy utrwalone) |
| l.mn. (wszystkie rodzaje) | -ach / -ich/-ych | o domach, w miastach; o nauczycielach |
| zaimki (częste formy) | mnie, tobie, nim, niej, nas, was, nich | Mówię o tobie. Myślę o nich. |
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Miejscownik odpowiada na pytania: o kim? o czym?
- Występuje prawie zawsze z przyimkiem (np. o, w, na, przy).
- Najczęściej wskazuje temat wypowiedzi (mówię o…, myślę o…) lub miejsce (w domu, na lekcji).
- Typowe końcówki to m.in. -e, -u, -i, -ach, zależnie od rodzaju i liczby.