Wołacz (W.)

Wołacz to przypadek używany głównie do zwracania się do kogoś albo przywoływania osoby, zwierzęcia czy czegoś uosobionego. Nie odpowiada na pytania typu „kto? co?” – jego funkcja jest przede wszystkim komunikacyjna (adresowanie wypowiedzi).

1. Do czego służy wołacz?

Funkcja	Na czym polega?	Przykład
zwracanie się do osoby	adresowanie wypowiedzi do kogoś	Piotrze, chodź tutaj.
przywołanie / wołanie	wezwanie kogoś, żeby zareagował	Mamo! Tato!
zwrot grzecznościowy	formuły oficjalne	Panie Doktorze, proszę o chwilę.
styl podniosły / poetycki	uosobienie, apostrofa	Ojczyzno moja!

2. Wołacz a mianownik (najczęstsze porównanie)

Mianownik nazywa (jest zwykle podmiotem), a wołacz służy do zwracania się. Czasem forma wołacza jest taka sama jak mianownika, ale funkcja w zdaniu jest inna.

Przypadek	Rola	Przykład
Mianownik	nazywa, zwykle podmiot	Piotr czyta.
Wołacz	zwraca się do adresata	Piotrze, czytasz?
Mianownik	nazywa rzecz/osobę w zdaniu	Mama wróciła.
Wołacz	wołanie, przywołanie	Mamo, wróciłaś!

3. Najczęstsze końcówki wołacza (orientacyjnie)

Końcówka zależy od rodzaju, wzorca odmiany i brzmienia wyrazu. Poniżej najczęstsze szkolne schematy.

Rodzaj / typ	Najczęstsza końcówka	Przykłady (Mianownik → Wołacz)
męski (imię / rzeczownik osobowy)	-e	Piotr → Piotrze, brat → bracie, kolega → koleg(o) (często: kolego)
męski (zakończone na -a)	-o	tata → tato, Kuba → Kubo, kolega → kolego
męski (część nazw na spółgłoskę)	-u (rzadziej, w formach utrwalonych)	Bogu (Boże też występuje), synu, chłopcze (często jednak -e/-cze)
żeński	-o lub forma jak w mianowniku	mama → mamo, siostra → siostro, pani → pani
nijaki	zwykle jak mianownik	dziecko → dziecko, słońce → słońce
liczba mnoga	często jak mianownik	dzieci → dzieci, państwo → państwo, koledzy → koledzy

4. Wołacz w zwrotach grzecznościowych

W stylu oficjalnym wołacz jest bardzo częsty: „Panie/Pani” oraz tytuły i funkcje.

Zwrot	Przykład zdania	Uwagi
Panie	Panie, czy mogę zapytać?	wołacz od „pan”
Pani	Pani, proszę podejść.	forma identyczna jak mianownik
Panie Profesorze	Panie Profesorze, dziękuję za wykład.	tytuł w wołaczu
Pani Doktor / Pani Doktorze	Pani Doktor, czy mogę prosić o poradę?	w praktyce spotyka się różne warianty; w szkole najczęściej: „Pani Doktor”

5. Interpunkcja: przecinki przy wołaczu

Wołacz w zdaniu jest zwykle wydzielany przecinkami, bo działa jak wtrącenie (adresat wypowiedzi).

Pozycja wołacza	Przykład	Jak zapisujemy?
na początku	Mamo, jestem już w domu.	przecinek po wołaczu
w środku	Powiedz mi, Piotrze, co się stało.	przecinki z obu stron
na końcu	Pomóż mi, kolego.	przecinek przed wołaczem

6. Najważniejsze do zapamiętania

Wołacz służy do zwracania się do kogoś (adresat wypowiedzi).
Nie odpowiada na pytania przypadków; rozpoznajesz go po funkcji: „kogo wołam?”
Często ma charakterystyczne końcówki: -e (Piotrze), -o (mamo, tato, Kubo).
Zwykle jest oddzielany przecinkami w zdaniu.