Mianownik (N.)
Mianownik to podstawowy przypadek w języku polskim. Najczęściej wskazuje kto? lub co? i zwykle występuje w formie wyjściowej (słownikowej) rzeczownika oraz w roli podmiotu w zdaniu.
1. Pytania i funkcje mianownika
| Element | Treść | Przykład |
| Pytania | kto? co? | Kto przyszedł? Co leży na stole? |
| Funkcja w zdaniu | najczęściej podmiot | Uczeń czyta. Drzewo rośnie. |
| Forma słownikowa | hasło w słowniku jest podawane w mianowniku | „kot”, „szkoła”, „okno” |
| Orzecznik | może wystąpić po czasownikach typu „być”, „stać się” (często zamiennie z narzędnikiem) | To jest problem. On został kierownik (rzadziej; częściej: kierownikiem). |
2. Mianownik jako podmiot
Najczęściej mianownik wskazuje wykonawcę czynności lub temat wypowiedzi.
| Zdanie | Podmiot (mianownik) | Orzeczenie |
| Nauczyciel tłumaczy. | nauczyciel | tłumaczy |
| Dzieci bawią się na boisku. | dzieci | bawią się |
| Deszcz pada od rana. | deszcz | pada |
| To jest ważne. | to | jest |
3. Mianownik w liczbie pojedynczej i mnogiej (przykłady)
| Rodzaj / typ | Liczba pojedyncza (kto? co?) | Liczba mnoga (kto? co?) |
| męski (osobowy) | uczeń | uczniowie |
| męski (nieosobowy) | stół | stoły |
| żeński | szkoła | szkoły |
| nijaki | okno | okna |
4. Mianownik w innych częściach mowy
W mianowniku występują nie tylko rzeczowniki, ale też przymiotniki, zaimki i liczebniki (gdy zgadzają się z rzeczownikiem lub występują samodzielnie).
| Część mowy | Przykład w mianowniku | Zdanie |
| rzeczownik | kot | Kot śpi. |
| przymiotnik | dobry (uczeń) | Dobry uczeń pracuje systematycznie. |
| zaimek | ten, ona, coś | Ona przyszła. To działa. |
| liczebnik | dwaj, dwa, pięć | Dwaj koledzy czekają. Dwa okna są otwarte. |
5. Mianownik a wołacz (częsta pomyłka)
Mianownik odpowiada na pytania kto? co? i opisuje element zdania. Wołacz służy do zwracania się do kogoś.
| Przypadek | Funkcja | Przykład |
| Mianownik | nazywa, jest zwykle podmiotem | Piotr czyta. |
| Wołacz | zwraca się do osoby | Piotrze, chodź tutaj! |
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Mianownik odpowiada na pytania: kto? co?
- Najczęściej pełni funkcję podmiotu w zdaniu.
- Jest formą słownikową (wyjściową) rzeczownika.
- Nie myl mianownika z wołaczem (wołacz służy do zwracania się do kogoś).