Spójniki podrzędne

Spójniki podrzędne to wyrazy nieodmienne, które łączą zdania składowe w zdaniu złożonym podrzędnie. W takim zdaniu jedno zdanie jest nadrzędne (ważniejsze), a drugie jest od niego zależne i je dopowiada (zdanie podrzędne).

1. Najważniejsza cecha: podrzędność

W zdaniu złożonym podrzędnie zdanie podrzędne odpowiada na pytanie zadane przez zdanie nadrzędne, np. kiedy?, dlaczego?, pod jakim warunkiem?, jak?, po co?.

Element	Rola	Przykład
Zdanie nadrzędne	samodzielne znaczeniowo; stanowi podstawę wypowiedzi	Nie wyszedłem z domu
Spójnik podrzędny	wprowadza zdanie podrzędne i określa relację	ponieważ
Zdanie podrzędne	uzupełnia nadrzędne; odpowiada na pytanie	ponieważ padał deszcz

2. Rodzaje spójników podrzędnych (wg relacji znaczeniowej)

Spójniki podrzędne informują, jaki związek zachodzi między zdaniem nadrzędnym i podrzędnym (czas, przyczyna, warunek itd.).

Relacja (typ zdania podrzędnego)	Na jakie pytanie odpowiada?	Typowe spójniki	Przykład
czasowa	kiedy? odkąd? dopóki?	gdy, kiedy, zanim, nim, odkąd, dopóki	Zadzwonię, kiedy dojadę.
przyczynowa	dlaczego? z jakiej przyczyny?	bo, ponieważ, gdyż, że (w znaczeniu przyczyny)	Nie poszedłem, bo byłem chory.
celowa	po co? w jakim celu?	żeby, aby, by	Uczę się, żeby zdać egzamin.
warunkowa	pod jakim warunkiem?	jeśli, jeżeli, gdyby, o ile	Pójdziemy, jeśli będziesz gotowy.
przyzwalająca	mimo czego?	chociaż, choć, mimo że, pomimo że	Pójdę, chociaż nie mam ochoty.
skutkowa	z jakim skutkiem?	tak że, toteż że (rzadziej), że (w układach skutkowych)	Było ślisko, tak że jechałem wolno.
porównawcza	jak? jak gdyby?	jak, jakby, jak gdyby, niczym	Patrzył na mnie, jakby mnie nie znał.

3. Spójniki podrzędne a interpunkcja (przecinek)

W zdaniach złożonych podrzędnie zdanie podrzędne jest zwykle oddzielane przecinkiem od nadrzędnego (niezależnie od tego, czy stoi po nim, przed nim, czy w środku).

Układ zdań	Przykład	Gdzie przecinek?
Podrzędne po nadrzędnym	Nie wyszedłem, ponieważ padało.	przed spójnikiem
Podrzędne przed nadrzędnym	Ponieważ padało, nie wyszedłem.	po całym zdaniu podrzędnym
Podrzędne w środku nadrzędnego	Nie wyszedłem, ponieważ padało, i zostałem w domu.	z obu stron wtrącenia

4. Najczęstsze spójniki podrzędne – szybka lista

Spójnik	Najczęstsza relacja	Przykład
bo	przyczyna	Nie przyszedł, bo był chory.
ponieważ	przyczyna	Zostałem w domu, ponieważ padało.
gdy / kiedy	czas	Odezwę się, kiedy będę mógł.
zanim / nim	czas	Zastanów się, zanim odpowiesz.
jeśli / jeżeli	warunek	Przyjdę, jeśli zdążę.
żeby / aby / by	cel	Ćwiczę, żeby lepiej mówić.
chociaż / choć	przyzwolenie	Pomogę, chociaż nie mam czasu.
jakby	porównanie	Mówił, jakby znał odpowiedź.
o ile	warunek	Zrobimy to, o ile będzie możliwe.

5. Najważniejsze do zapamiętania

Spójniki podrzędne łączą zdania w konstrukcjach podrzędnych: jedno zdanie zależy od drugiego.
Spójnik zwykle wskazuje relację: czas, przyczynę, cel, warunek, przyzwolenie, skutek, porównanie.
Zdanie podrzędne jest zazwyczaj oddzielane przecinkiem.