Uzupełnij zdania odpowiednią formą stopnia przysłówka. W nawiasie podano formę podstawową przysłówka oraz informację, czy należy użyć stopnia wyższego czy najwyższego.
Stopniowanie przysłówków
Stopniowanie przysłówków polega na porównywaniu stopnia natężenia cechy wyrażonej przysłówkiem, najczęściej odpowiada na pytanie: jak? (np. szybko) oraz w jakim stopniu? (np. bardzo). Wyróżnia się trzy stopnie:
- stopień równy (podstawowy): szybko,
- stopień wyższy (porównawczy): szybciej,
- stopień najwyższy: najszybciej.
1. Sposoby stopniowania przysłówków
Przysłówki stopniuje się głównie na dwa sposoby:
- syntetycznie (jednym wyrazem): ładnie → ładniej → najładniej,
- analitycznie (opisowo): interesująco → bardziej interesująco → najbardziej interesująco.
| Sposób | Budowa | Przykład | Kiedy częste? |
|---|---|---|---|
| syntetyczne | forma wyższa + ewentualnie „naj-” | szybko → szybciej → najszybciej | przysłówki proste, częste w języku |
| analityczne | bardziej / najbardziej + przysłówek | dokładnie → bardziej dokładnie → najbardziej dokładnie | gdy forma syntetyczna jest rzadka lub brzmi nienaturalnie |
2. Stopniowanie syntetyczne (regularne)
W stopniowaniu syntetycznym przysłówek w stopniu wyższym często otrzymuje końcówkę -ej lub formę z elementem -iej, a stopień najwyższy tworzy się przez dodanie naj-.
| Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy | Przykład zdania |
|---|---|---|---|
| szybko | szybciej | najszybciej | On biega najszybciej. |
| wysoko | wyżej | najwyżej | Ptak leci wyżej. |
| blisko | bliżej | najbliżej | Usiądź bliżej. |
| cicho | ciszej | najciszej | Mów ciszej. |
| ładnie | ładniej | najładniej | Zaśpiewała ładniej niż wczoraj. |
3. Stopniowanie analityczne (opisowe)
Stopniowanie opisowe stosuje się, gdy forma syntetyczna jest nieużywana, wątpliwa stylistycznie albo gdy chcemy podkreślić porównanie. Używa się wyrazów: bardziej (stopień wyższy) oraz najbardziej (stopień najwyższy).
| Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy | Przykład |
|---|---|---|---|
| interesująco | bardziej interesująco | najbardziej interesująco | To brzmi bardziej interesująco. |
| profesjonalnie | bardziej profesjonalnie | najbardziej profesjonalnie | To wygląda najbardziej profesjonalnie. |
| dokładnie | bardziej dokładnie | najbardziej dokładnie | Zrób to bardziej dokładnie. |
4. Stopniowanie nieregularne (najważniejsze formy)
Część przysłówków ma formy nieregularne – nie tworzy stopnia wyższego przez standardowe końcówki. To formy bardzo częste, które warto zapamiętać.
| Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy | Uwagi |
|---|---|---|---|
| dobrze | lepiej | najlepiej | najczęstsza nieregularność |
| źle | gorzej | najgorzej | równie częste |
| dużo | więcej | najwięcej | często dotyczy ilości |
| mało | mniej | najmniej | często dotyczy ilości |
| daleko | dalej | najdalej | możliwe też: „najdalszej” w innych konstrukcjach (nie tu) |
5. Porównania w zdaniu: „niż”, „jak”, „od”
Stopień wyższy często łączy się z elementami porównania:
- niż: szybciej niż,
- jak: tak samo szybko jak,
- od: szybciej od brata.
| Konstrukcja | Przykład | Uwagi |
|---|---|---|
| stopień wyższy + niż | Biegam szybciej niż ty. | bardzo częste |
| stopień wyższy + od | Biegam szybciej od ciebie. | po „od” dopełniacz |
| tak samo + jak | Pracuje tak samo dokładnie jak zawsze. | porównanie równości |
6. Kiedy nie stopniujemy?
Nie wszystkie przysłówki stopniuje się naturalnie. Zwykle nie stopniuje się przysłówków, które:
- oznaczają kategorię absolutną (np. idealnie – choć w praktyce bywa stopniowane w stylu potocznym),
- są wyraźnie „czasowe” lub „miejscowe” typu dziś, jutro, tu (stopniowanie jest nielogiczne),
- mają charakter logiczny: stąd, tam.
| Typ | Przykłady | Dlaczego? |
|---|---|---|
| czas | dziś, jutro, wczoraj | nie ma sensu „bardziej jutro” |
| miejsce | tu, tam, stąd | nie ma sensu „najbardziej tu” |
| logiczne | dlatego, wtedy | nie opisują stopnia cechy |
7. Najczęstsze błędy
- podwójne stopniowanie: bardziej lepiej (błąd) → lepiej,
- tworzenie nieistniejących form syntetycznych, gdy lepsza jest analityczna (np. w stylu oficjalnym),
- mylenie przysłówków z przymiotnikami: On mówi lepszy (błąd) → On mówi lepiej.
8. Najważniejsze do zapamiętania
- Stopniowanie przysłówków: równy → wyższy → najwyższy.
- Stopień najwyższy zwykle tworzy się przez naj-: najszybciej.
- Są formy nieregularne: dobrze → lepiej → najlepiej, źle → gorzej → najgorzej, dużo → więcej → najwięcej, mało → mniej → najmniej.
- Możliwe jest stopniowanie opisowe: bardziej / najbardziej.