Uzupełnij zdania odpowiednią formą liczebnika zbiorowego. W miejsce luki wpisz poprawną formę liczebnika zbiorowego, dostosowaną do przypadku i kontekstu zdania. Liczebniki zbiorowe stosujemy m.in. z rzeczownikami rodzaju nijakiego, nazwami młodych istot oraz w znaczeniu zbiorowym. W nawiasie podano liczbę zapisaną cyframi.
Rodzice mają
(7) dzieci.
Nie słyszałem
(18) dzieci.
W rodzinie wychowuje się
(8) dzieci.
W parku bawiło się
(4) dzieci.
W domu było
(5) maluchów.
Zaginęło
(9) kociąt.
W klasie jest
(6) uczniów.
Nie spotkałem
(11) uczniów.
Pomagam
(5) dzieciom.
W pokoju było
(2) dzieci.
Liczebniki zbiorowe
Liczebniki zbiorowe odpowiadają na pytanie: ile?, ale liczą osoby lub rzeczy jako zbiór. Najczęściej używa się ich:
- z rzeczownikami nijakimi w liczbie mnogiej (np. dzieci, okna, nożyczki),
- z rzeczownikami oznaczającymi młode istoty (np. dzieci, szczenięta),
- z rzeczownikami występującymi tylko w liczbie mnogiej (pluralia tantum, np. drzwi, spodnie, nożyczki),
- czasem z grupą mieszaną (np. kobiety i dzieci razem).
Typowe formy to: dwoje, troje, czworo, pięcioro, sześcioro itd.
1. Najczęstsze liczebniki zbiorowe
| Liczba | Liczebnik zbiorowy | Przykład |
|---|---|---|
| 2 | dwoje | dwoje dzieci |
| 3 | troje | troje uczniów (w grupie mieszanej) / troje drzwi (rzadziej) |
| 4 | czworo | czworo szczeniąt |
| 5 | pięcioro | pięcioro kurcząt |
| 6 | sześcioro | sześcioro dzieci |
| 7 | siedmioro | siedmioro rodzeństwa |
| 8 | ośmioro | ośmioro uczniów |
2. Kiedy używać liczebników zbiorowych?
Najłatwiej zapamiętać typowe sytuacje użycia.
| Co liczymy? | Dlaczego zbiorowe? | Przykład | Uwaga |
|---|---|---|---|
| dzieci, młode istoty | traktowane jako zbiór | dwoje dzieci, troje kociąt | bardzo częste i naturalne |
| rzeczowniki nijakie w lm. | forma nijaka sprzyja zbiorowym | dwoje okien (rzadziej), troje drzwi (rzadziej) | często zastępowane przez główne: „dwa okna” |
| pluralia tantum | rzeczownik ma tylko liczbę mnogą | dwoje drzwi, troje nożyczek | konkurują formy główne: „dwie pary nożyczek” |
| grupa mieszana (np. kobiety i dzieci) | zbiorowe obejmują różne rodzaje | dwoje uczniów (dziewczynka i chłopiec) | często: „dwoje” przy dwóch osobach różnej płci |
3. Liczebniki zbiorowe a liczebniki główne (porównanie)
W wielu sytuacjach można użyć albo liczebnika zbiorowego, albo głównego, ale znaczenie stylistyczne i norma mogą się różnić.
| Co liczymy? | Liczebnik zbiorowy | Liczebnik główny | Które brzmi naturalniej? |
|---|---|---|---|
| dzieci | dwoje dzieci | dwa dzieci (błąd) | zbiorowy (poprawny) |
| okna | dwoje okien (rzadziej) | dwa okna | częściej: główny |
| drzwi | dwoje drzwi (spotykane) | dwie drzwi (błąd) / dwie pary drzwi | często: „dwoje drzwi” lub „dwie pary drzwi” |
| uczniowie (męscy) | troje uczniów (możliwe przy grupie mieszanej) | trzej uczniowie | zależy od składu grupy |
4. Zgoda czasownika z liczebnikiem zbiorowym
Gdy liczebnik zbiorowy z rzeczownikiem jest podmiotem, czasownik często przyjmuje formę 3. osoby liczby pojedynczej rodzaju nijakiego (podobnie jak przy 5+ w liczebnikach głównych): Dwoje dzieci przyszło.
| Podmiot | Forma czasownika | Przykład |
|---|---|---|
| dwoje dzieci | przyszło | Dwoje dzieci przyszło. |
| troje rodzeństwa | wyjechało | Troje rodzeństwa wyjechało. |
| czworo szczeniąt | urosło | Czworo szczeniąt urosło. |
5. Odmiana liczebników zbiorowych (przykład: „dwoje”)
Liczebniki zbiorowe odmieniają się przez przypadki. W praktyce szkolnej najczęściej spotyka się formy dopełniacza, celownika i narzędnika.
| Przypadek | Forma | Przykład |
|---|---|---|
| M. | dwoje | Dwoje dzieci bawi się. |
| D. | dwojga | Nie ma dwojga dzieci. |
| C. | dwojgu | Przyglądam się dwojgu dzieciom. |
| B. | dwoje | Widzę dwoje dzieci. |
| N. | dwojgiem | Idę z dwojgiem dzieci. |
| Ms. | (o) dwojgu | Mówię o dwojgu dzieciach. |
6. Najczęstsze błędy
- używanie liczebników głównych z „dzieci”: dwa dzieci (błąd) → dwoje dzieci lub dwoje maluchów,
- mylenie konstrukcji z pluralia tantum: zamiast dwie drzwi poprawnie: dwoje drzwi albo dwie pary drzwi,
- niepoprawna zgoda czasownika: Dwoje dzieci przyszli (błąd) → Dwoje dzieci przyszło.
7. Najważniejsze do zapamiętania
- Liczebniki zbiorowe liczą jako zbiór: dwoje, troje, czworo, pięcioro…
- Najczęściej używa się ich z: dzieci, nazwami młodych istot oraz z pluralia tantum (drzwi, nożyczki).
- Gdy są podmiotem, czasownik często ma formę nijaką w lp.: dwoje dzieci przyszło.
- „Dwoje” odmienia się: dwojga, dwojgu, dwojgiem.