Uzupełnij zdania odpowiednią formą zaimka pytajnego. W miejsce luki wpisz poprawny zaimek, dostosowany do rodzaju, liczby i przypadku wymaganego przez zdanie. W nawiasie podano formę podstawową (mianownik).
Zaimki pytajne
Zaimki pytajne służą do zadawania pytań o osoby, rzeczy, cechy, ilość, wybór lub przynależność. Najczęściej występują w zdaniach pytających, ale mogą też wprowadzać zdania zależne (wtedy pełnią funkcję podobną do zaimków względnych).
1. Najważniejsze zaimki pytajne
Do najczęściej używanych zaimków pytajnych należą: kto, co, jaki, który, czyj, ile.
| Zaimek pytajny | O co pyta? | Przykład pytania |
|---|---|---|
| kto? | o osobę | Kto stoi pod drzwiami? |
| co? | o rzecz, zjawisko, treść | Co się stało? |
| jaki? jaka? jakie? | o cechę, rodzaj | Jaki to film? |
| który? która? które? | o wybór (wskazanie z grupy) | Którą książkę wybierasz? |
| czyj? czyja? czyje? | o przynależność | Czyj to zeszyt? |
| ile? | o liczbę/ilość | Ile masz lat? |
2. Zaimki pytajne a funkcja w zdaniu
Zaimki pytajne mogą pełnić różne funkcje składniowe, np. podmiotu, dopełnienia lub przydawki.
| Zaimek | Funkcja | Przykład | Jakie pytanie przypadkowe? |
|---|---|---|---|
| kto? | podmiot | Kto przyszedł? | kto? (M.) |
| kogo? | dopełnienie | Kogo widzisz? | kogo? (B.) |
| co? | dopełnienie / podmiot | Co czytasz? / Co jest w środku? | co? (B./M.) |
| jaki? | przydawka | Jaki masz plan? | jaki? (M.) |
| który? | przydawka / podmiot | Który uczeń wygrał? / Który to jest? | który? (M.) |
| czyj? | przydawka | Czyj to telefon? | czyj? (M.) |
| ile? | okolicznik / dopełnienie ilości | Ile kosztuje bilet? | ile? (pytanie o ilość) |
3. Odmiana zaimków „kto” i „co” przez przypadki
Zaimki kto i co odmieniają się przez przypadki i często pojawiają się w formach zależnych (kogo, komu; czego itd.).
| Przypadek | Pytanie | Forma | Przykład |
|---|---|---|---|
| M. | kto? | kto | Kto to jest? |
| D. | kogo? | kogo | Nie ma kogo zapytać. |
| C. | komu? | komu | Komu pomagasz? |
| B. | kogo? | kogo | Kogo widzisz? |
| N. | z kim? | kim | Z kim rozmawiasz? |
| Ms. | o kim? | kim | O kim mówisz? |
| W. | — | — | — |
| Przypadek | Pytanie | Forma | Przykład |
|---|---|---|---|
| M. | co? | co | Co jest na stole? |
| D. | czego? | czego | Czego szukasz? |
| C. | czemu? | czemu | Czemu się dziwisz? |
| B. | co? | co | Co czytasz? |
| N. | z czym? | czym | Z czym to jesz? |
| Ms. | o czym? | czym | O czym mówisz? |
| W. | — | — | — |
4. „Jaki”, „który”, „czyj” – odmiana jak przymiotniki
Zaimki jaki, który, czyj odmieniają się podobnie jak przymiotniki: mają rodzaj, liczbę i przypadek, bo zwykle określają rzeczownik.
| Zaimek | męski (lp.) | żeński (lp.) | nijaki (lp.) | lm. męskoosobowy | lm. niemęskoosobowy |
|---|---|---|---|---|---|
| jaki | jaki | jaka | jakie | jacy | jakie |
| który | który | która | które | którzy | które |
| czyj | czyj | czyja | czyje | czyi | czyje |
5. „Ile” – pytanie o ilość
Zaimka ile używa się do pytania o liczbę lub ilość. Może występować samodzielnie albo z rzeczownikiem.
| Konstrukcja | Przykład | Co oznacza? |
|---|---|---|
| ile + rzeczownik | Ile masz książek? | pytanie o liczbę obiektów |
| ile (samodzielnie) | Ile to kosztuje? | pytanie o wartość/ilość |
| ile + czasu | Ile to trwa? | pytanie o czas trwania |
6. Zaimki pytajne a zdania zależne
Zaimki pytajne mogą wprowadzać zdania podrzędne (wtedy często mówi się o funkcji zaimków względnych, np. „Nie wiem, kto przyjdzie”, „Powiedz, który wybierasz”).
| Zaimek | Zdanie pytające | Zdanie zależne |
|---|---|---|
| kto | Kto przyszedł? | Nie wiem, kto przyszedł. |
| co | Co robisz? | Powiedz, co robisz. |
| który | Który film wybierasz? | Nie wiem, który film wybierasz. |
| jaki | Jaki to był dzień? | Pamiętam, jaki to był dzień. |
7. Najważniejsze do zapamiętania
- Zaimki pytajne służą do zadawania pytań: kto, co, jaki, który, czyj, ile.
- Kto i co odmieniają się przez przypadki: kogo, komu, kim; czego, czemu, czym.
- Jaki, który, czyj odmieniają się jak przymiotniki (zgoda z rzeczownikiem).
- Zaimki pytajne mogą też wprowadzać zdania zależne (np. „Nie wiem, kto…”).