Zaimki dzierżawcze

Zaimki dzierżawcze wskazują, do kogo lub do czego należy dana osoba, rzecz albo cecha. Odpowiadają na pytania: czyj? czyja? czyje? (w liczbie mnogiej: czyi? czyje?). Zastępują wyrażenia typu: „książka Jana” → „jego książka”.

1. Najważniejsze zaimki dzierżawcze

Do najczęściej używanych należą: mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich, swój. Część z nich odmienia się przez przypadki, liczby i rodzaje jak przymiotniki.

Osoba / właściciel	Zaimki dzierżawcze	Przykład
1. os. (mówiący)	mój / moja / moje; nasz / nasza / nasze	moja torba; nasze mieszkanie
2. os. (adresat)	twój / twoja / twoje; wasz / wasza / wasze	twój zeszyt; wasze krzesła
3. os. (ktoś/ coś)	jego; jej; ich	jego książka; jej telefon; ich dom
zwrotny (właściciel = podmiot)	swój / swoja / swoje	Ona zabrała swoje rzeczy.

2. Zgoda z rzeczownikiem (rodzaj i liczba)

Zaimki dzierżawcze (np. mój, twój, nasz, wasz, swój) zachowują się jak przymiotniki: dopasowują formę do rodzaju i liczby rzeczownika.

Rodzaj / liczba	Rzeczownik	Poprawna forma	Przykład
męski (lp.)	zeszyt	mój	mój zeszyt
żeński (lp.)	książka	moja	moja książka
nijaki (lp.)	okno	moje	moje okno
męskoosobowy (lm.)	koledzy	moi	moi koledzy
niemęskoosobowy (lm.)	rzeczy	moje	moje rzeczy

3. Odmiana przez przypadki (na przykładzie „mój”)

Większość zaimków dzierżawczych odmienia się podobnie jak przymiotniki. Poniżej przykładowa odmiana w liczbie pojedynczej.

Przypadek	męski (mój zeszyt)	żeński (moja książka)	nijaki (moje okno)
M.	mój	moja	moje
D.	mojego	mojej	mojego
C.	mojemu	mojej	mojemu
B.	mój / mojego	moją	moje
N.	moim	moją	moim
Ms.	(o) moim	(o) mojej	(o) moim
W.	mój	moja	moje

Uwaga: w bierniku rodzaju męskiego wybór mój / mojego zależy od żywotności rzeczownika (np. widzę mój stół vs widzę mojego psa).

4. Zaimki nieodmienne: „jego”, „jej”, „ich”

Zaimki jego, jej, ich są w funkcji dzierżawczej zwykle nieodmienne (nie zmieniają formy zależnie od rodzaju i przypadku rzeczownika).

Zaimk dzierżawczy	Rzeczownik	Połączenie	Uwagi
jego	książka / zeszyt / okno	jego książka; jego zeszyt; jego okno	forma stała
jej	telefon / torba / miejsce	jej telefon; jej torba; jej miejsce	forma stała
ich	dom / szkoła / rzeczy	ich dom; ich szkoła; ich rzeczy	forma stała

5. „Swój” – najważniejszy zaimek zwrotny dzierżawczy

Swój stosujemy wtedy, gdy właścicielem jest podmiot zdania. To bardzo częsty temat błędów, bo „swój” zastępuje formy: mój, twój, jego, jej, nasz, wasz, ich, jeśli odnoszą się do podmiotu.

Zdanie	Poprawna forma	Dlaczego?
Ona zabrała ___ książkę.	swoją	podmiot „ona” = właściciel książki
Ja lubię ___ szkołę.	swoją	podmiot „ja” = właściciel
Oni sprzedali ___ samochód.	swój	podmiot „oni” = właściciel
Powiedziałem mu o ___ planach.	swoich	plany należą do mówiącego (podmiotu)

Zdanie	Znaczenie	Najlepsza forma
Jan wziął ___ plecak.	plecak Jana	swój
Jan wziął jego plecak.	plecak innego mężczyzny (nie Jana)	jego
Maria umyła ___ ręce.	ręce Marii	swoje
Maria umyła jej ręce.	ręce innej kobiety	jej

6. Najczęstsze błędy

używanie „jego/jej” zamiast „swój”, gdy właścicielem jest podmiot: Ona zabrała jej książkę (błąd w typowym znaczeniu) → Ona zabrała swoją książkę,
brak zgody z rzeczownikiem: mój książka (błąd) → moja książka,
mylenie znaczenia: Jan wziął jego plecak może sugerować, że plecak należy do kogoś innego.

7. Najważniejsze do zapamiętania

Zaimki dzierżawcze odpowiadają na pytania: czyj? czyja? czyje?
Większość odmienia się jak przymiotniki (mój, twój, nasz, wasz, swój).
Jego, jej, ich w funkcji dzierżawczej są zwykle nieodmienne.
Swój używamy, gdy właściciel = podmiot zdania.