Zaimki wskazujące

Zaimki wskazujące (demonstratywne) służą do wskazywania osób, przedmiotów, cech albo miejsc. Najczęściej informują, który obiekt mamy na myśli (np. „ten”, „tamten”) oraz mogą zastępować rzeczowniki lub je określać. Często odpowiadają na pytania: kto? co? (gdy zastępują rzeczownik) albo jaki? która? które? (gdy określają rzeczownik).

1. Najważniejsze zaimki wskazujące

Do najczęściej używanych zaimków wskazujących należą: ten, ta, to; tamten, tamta, tamto; taki; tyle; tyleż; ów.

Zaimki	Do czego służą?	Przykład
ten, ta, to	wskazują konkretny obiekt „bliski” w sytuacji mówienia lub w tekście	Ta książka jest moja.
tamten, tamta, tamto	wskazują obiekt „dalszy” lub odróżniany od innego	Weź tamten zeszyt.
taki, taka, takie	wskazują cechę / rodzaj („tego typu”)	Nie lubię takich żartów.
tyle	wskazuje ilość	Mam tyle zadań.
ów, owa, owo	wskazuje element znany z kontekstu (często styl książkowy)	Ów człowiek wrócił.

2. Zaimki wskazujące jako określenie lub zastępstwo rzeczownika

Zaimki wskazujące mogą:

określać rzeczownik (jak przymiotnik): „ta książka”, „ten dom”,
zastępować rzeczownik: „Weź tę.”, „Tamten jest mój.”

Funkcja	Jak wygląda?	Przykład
określa rzeczownik	zaimek + rzeczownik	Ten film jest ciekawy.
zastępuje rzeczownik	zaimek samodzielnie	Ten jest ciekawy, a tamten nudny.

3. Zgoda z rodzajem, liczbą i przypadkiem (na przykładzie „ten”)

Zaimki „ten, ta, to” odmieniają się podobnie jak przymiotniki i muszą zgadzać się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.

Rodzaj / liczba	Forma	Przykład
męski (lp.)	ten	ten dom
żeński (lp.)	ta	ta książka
nijaki (lp.)	to	to okno
męskoosobowy (lm.)	ci	ci uczniowie
niemęskoosobowy (lm.)	te	te książki / te okna

4. Odmiana „ten” przez przypadki (skrótowo)

Poniżej przedstawiono często używane formy „ten/ta/to” w podstawowych przypadkach. (W praktyce szkolnej najczęściej ćwiczy się te formy w zdaniach.)

Przypadek	męski (ten)	żeński (ta)	nijaki (to)	lm. męskoosobowy	lm. niemęskoosobowy
M.	ten	ta	to	ci	te
D.	tego	tej	tego	tych	tych
C.	temu	tej	temu	tym	tym
B.	ten / tego	tę	to	tych	te
N.	tym	tą	tym	tymi	tymi
Ms.	(o) tym	(o) tej	(o) tym	(o) tych	(o) tych

Uwaga: w bierniku rodzaju męskiego forma zależy od żywotności: widzę ten stół (nieżywotny) vs widzę tego psa (żywotny).

5. „Tamten” – wskazywanie i przeciwstawienie

„Tamten” często służy do odróżnienia jednego obiektu od drugiego albo do wskazania czegoś dalszego (w przestrzeni, czasie lub w tekście).

Zaimek	Co sugeruje?	Przykład
ten	bliższy, aktualny, wskazywany „tu”	Ten zeszyt jest mój.
tamten	dalszy lub inny niż „ten”	Tamten zeszyt jest twój.

6. Najczęstsze błędy

brak zgody z rzeczownikiem: ten książka (błąd) → ta książka,
mylenie form liczby mnogiej: te uczniowie (błąd) → ci uczniowie,
niepoprawny biernik męski przy rzeczownikach żywotnych: widzę ten psa (błąd) → widzę tego psa.

7. Najważniejsze do zapamiętania

Zaimki wskazujące służą do wskazywania osób, rzeczy, cech lub ilości.
Najczęstsze: ten/ta/to oraz tamten/tamta/tamto.
Odmieniają się i zgadzają z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.
W liczbie mnogiej: ci (męskoosobowy) i te (niemęskoosobowy).