Uzupełnij lukę poprawną formą przymiotnika w stopniu wyższym lub najwyższym (zgodnie z poleceniem w nawiasie).
Przymiotniki – stopniowanie
Stopniowanie przymiotników to tworzenie form, które pokazują różny stopień natężenia cechy (np. „wysoki”, „wyższy”, „najwyższy”). W języku polskim wyróżnia się trzy stopnie:
- stopień równy – cecha w podstawowym nasileniu,
- stopień wyższy – cecha silniejsza niż w stopniu równym,
- stopień najwyższy – cecha najsilniejsza w danej grupie.
1. Stopnie przymiotnika
| Stopień | Nazwa | Przykład | Co oznacza? |
|---|---|---|---|
| 1 | równy | wysoki | cecha „normalna”, bez porównania |
| 2 | wyższy | wyższy | cecha większa niż u kogoś/czegoś innego |
| 3 | najwyższy | najwyższy | cecha największa w grupie |
2. Sposoby stopniowania
Przymiotniki stopniuje się na trzy główne sposoby:
- proste (regularne) – przez dodanie końcówek,
- nieregularne – z wymianą tematu (inny rdzeń),
- opisowe – z użyciem wyrazów „bardziej / najbardziej”.
| Rodzaj stopniowania | Jak powstaje? | Przykład |
|---|---|---|
| proste (regularne) | końcówki, np. -szy / -ejszy + naj- | miły – milszy – najmilszy |
| nieregularne | zmiana rdzenia | dobry – lepszy – najlepszy |
| opisowe | bardziej / najbardziej + stopień równy | interesujący – bardziej interesujący – najbardziej interesujący |
3. Stopniowanie proste (regularne)
W stopniowaniu prostym stopień wyższy tworzy się najczęściej przez przyrostki -szy lub -ejszy, a stopień najwyższy przez dodanie przedrostka naj- do stopnia wyższego.
| Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy |
|---|---|---|
| miły | milszy | najmilszy |
| tani | tańszy | najtańszy |
| szybki | szybszy | najszybszy |
| ładny | ładniejszy | najładniejszy |
| łatwy | łatwiejszy | najłatwiejszy |
4. Zmiany w temacie (oboczności) przy stopniowaniu
Przy tworzeniu stopnia wyższego często zachodzą zmiany głoskowe (oboczności), np. zmiękczenia:
| Stopień równy | Stopień wyższy | Co się zmienia? |
|---|---|---|
| tani | tańszy | n → ń |
| drogi | droższy | g → ż |
| cichy | cichszy | y znika w zapisie, uproszczenie grupy |
| słodki | słodszy | dk → d s (uproszczenie) |
| łatwy | łatwiejszy | wstawienie -iej- |
5. Stopniowanie nieregularne
Niektóre przymiotniki tworzą stopień wyższy i najwyższy od innego rdzenia (nie da się go utworzyć regularnie).
| Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy |
|---|---|---|
| dobry | lepszy | najlepszy |
| zły | gorszy | najgorszy |
| duży | większy | największy |
| mały | mniejszy | najmniejszy |
6. Stopniowanie opisowe
Stopniowanie opisowe stosuje się, gdy przymiotnik jest długi, ma zakończenie typu -ący, -ny, -owy, jest wyrazem obcym lub gdy forma prosta brzmiałaby nienaturalnie.
| Stopień równy | Stopień wyższy | Stopień najwyższy |
|---|---|---|
| interesujący | bardziej interesujący | najbardziej interesujący |
| odpowiedzialny | bardziej odpowiedzialny | najbardziej odpowiedzialny |
| nowoczesny | bardziej nowoczesny | najbardziej nowoczesny |
| kulturalny | bardziej kulturalny | najbardziej kulturalny |
7. Przymiotniki niestopniowalne
Nie wszystkie przymiotniki można stopniować. Dotyczy to zwłaszcza takich, które oznaczają cechę „zero-jedynkową” lub absolutną.
| Typ przymiotnika | Dlaczego nie stopniujemy? | Przykłady |
|---|---|---|
| absolutne / jednoznaczne | cecha nie ma „stopni” | martwy, okrągły, jedyny |
| kolory (zwykle) | nie porównuje się „bardziej czerwony” w normie szkolnej | czerwony, zielony, czarny |
| materiał / przynależność | oznacza rodzaj, nie natężenie | drewniany, metalowy, szkolny |
8. Najczęstsze błędy
- mieszanie stopniowania prostego i opisowego: bardziej ładniejszy (błąd) → ładniejszy albo bardziej ładny (gdy potrzebne),
- tworzenie form nienormatywnych: najbardziej najlepszy (błąd) → najlepszy,
- stopniowanie przymiotników niestopniowalnych w stylu szkolnym: bardziej jedyny (błąd).
9. Najważniejsze do zapamiętania
- Są trzy stopnie: równy, wyższy, najwyższy.
- Stopniowanie może być: proste, nieregularne, opisowe.
- Stopień najwyższy tworzy się przez naj- + stopień wyższy (np. najładniejszy).
- Nie wszystkie przymiotniki da się stopniować (np. jedyny, martwy).