Przymiotniki – zgoda z liczbą

Zgoda z rodzajem (zgodność) oznacza, że przymiotnik dostosowuje swoją formę do rzeczownika, który określa. Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w trzech kategoriach gramatycznych:

rodzaju (męski / żeński / nijaki; w liczbie mnogiej: męskoosobowy / niemęskoosobowy),
liczbie (pojedyncza / mnoga),
przypadku (M., D., C., B., N., Ms., W.).

W tym temacie najważniejsze jest, jak przymiotnik zmienia się zależnie od rodzaju rzeczownika.

1. Zgoda w liczbie pojedynczej (męski, żeński, nijaki)

W liczbie pojedynczej przymiotnik przyjmuje inną końcówkę w zależności od rodzaju rzeczownika.

Rodzaj rzeczownika	Pytanie / zaimek	Forma przymiotnika	Przykład
męski	ten (kto? co?)	zwykle końcówka -y / -i	ten ładny dom; ten cichy chłopiec
żeński	ta (kto? co?)	zwykle końcówka -a	ta ładna książka; ta cicha dziewczynka
nijaki	to (co?)	zwykle końcówka -e	to ładne okno; to ciche dziecko

2. Przymiotnik a końcówki: -y i -i (rodzaj męski)

W rodzaju męskim w mianowniku lp. przymiotniki mają końcówkę -y lub -i:

-y po większości spółgłosek: ładny, wysoki,
-i po spółgłoskach k, g oraz po spółgłosce miękkiej: taki, drogi, cichy.

Końcówka	Kiedy najczęściej?	Przykłady
-y	po większości spółgłosek	ładny, wysoki, mądry
-i	po k, g oraz po spółgłosce miękkiej	taki, drogi, cichy

3. Zgoda w liczbie mnogiej (męskoosobowy i niemęskoosobowy)

W liczbie mnogiej przymiotnik rozróżnia przede wszystkim rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy.

Rodzaj w liczbie mnogiej	Co obejmuje?	Forma przymiotnika (M. lm.)	Przykład
męskoosobowy	grupy mężczyzn lub grupy z co najmniej jednym mężczyzną	końcówka -i / -y	mądrzy uczniowie; wysocy chłopcy
niemęskoosobowy	kobiety, zwierzęta, rzeczy; grupy bez mężczyzn	końcówka -e	mądre dziewczynki; wysokie drzewa; miłe psy

4. Zgoda w zdaniu: przymiotnik + rzeczownik

Najłatwiej sprawdzić zgodę, łącząc przymiotnik z rzeczownikiem: forma przymiotnika musi pasować do rodzaju rzeczownika.

Rzeczownik	Rodzaj	Poprawne połączenie	Dlaczego?
dom	męski	ładny dom	męski → przymiotnik w męskim
książka	żeński	ładna książka	żeński → końcówka -a
okno	nijaki	ładne okno	nijaki → końcówka -e
uczniowie	męskoosobowy (lm.)	ładni uczniowie	męskoosobowy → forma „-i/-y”
dziewczynki	niemęskoosobowy (lm.)	ładne dziewczynki	niemęskoosobowy → forma „-e”

5. Najczęstsze błędy

użycie formy męskoosobowej przy rzeczownikach niemęskoosobowych: ładni dziewczynki (błąd) → ładne dziewczynki,
brak zgody w liczbie pojedynczej: ładny książka (błąd) → ładna książka,
mieszanie końcówek -y i -i bez uwzględnienia wymowy i pisowni: drogy (błąd) → drogi.

6. Najważniejsze do zapamiętania

Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.
W lp.: męski (ładny), żeński (ładna), nijaki (ładne).
W lm.: męskoosobowy (ładni), niemęskoosobowy (ładne).
Zgoda jest widoczna w końcówkach przymiotnika i jest obowiązkowa w poprawnej polszczyźnie.