Practice
Exercises
Uzupełnij lukę właściwą formą przymiotnika tak, aby zgadzał się z rzeczownikiem w liczbie (pojedynczej lub mnogiej) i rodzaju.
Przymiotniki – zgoda z liczbą
Zgoda z rodzajem (zgodność) oznacza, że przymiotnik dostosowuje swoją formę do rzeczownika, który określa. Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w trzech kategoriach gramatycznych:
- rodzaju (męski / żeński / nijaki; w liczbie mnogiej: męskoosobowy / niemęskoosobowy),
- liczbie (pojedyncza / mnoga),
- przypadku (M., D., C., B., N., Ms., W.).
W tym temacie najważniejsze jest, jak przymiotnik zmienia się zależnie od rodzaju rzeczownika.
1. Zgoda w liczbie pojedynczej (męski, żeński, nijaki)
W liczbie pojedynczej przymiotnik przyjmuje inną końcówkę w zależności od rodzaju rzeczownika.
| Rodzaj rzeczownika | Pytanie / zaimek | Forma przymiotnika | Przykład |
|---|---|---|---|
| męski | ten (kto? co?) | zwykle końcówka -y / -i | ten ładny dom; ten cichy chłopiec |
| żeński | ta (kto? co?) | zwykle końcówka -a | ta ładna książka; ta cicha dziewczynka |
| nijaki | to (co?) | zwykle końcówka -e | to ładne okno; to ciche dziecko |
2. Przymiotnik a końcówki: -y i -i (rodzaj męski)
W rodzaju męskim w mianowniku lp. przymiotniki mają końcówkę -y lub -i:
- -y po większości spółgłosek: ładny, wysoki,
- -i po spółgłoskach k, g oraz po spółgłosce miękkiej: taki, drogi, cichy.
| Końcówka | Kiedy najczęściej? | Przykłady |
|---|---|---|
| -y | po większości spółgłosek | ładny, wysoki, mądry |
| -i | po k, g oraz po spółgłosce miękkiej | taki, drogi, cichy |
3. Zgoda w liczbie mnogiej (męskoosobowy i niemęskoosobowy)
W liczbie mnogiej przymiotnik rozróżnia przede wszystkim rodzaj męskoosobowy i niemęskoosobowy.
| Rodzaj w liczbie mnogiej | Co obejmuje? | Forma przymiotnika (M. lm.) | Przykład |
|---|---|---|---|
| męskoosobowy | grupy mężczyzn lub grupy z co najmniej jednym mężczyzną | końcówka -i / -y | mądrzy uczniowie; wysocy chłopcy |
| niemęskoosobowy | kobiety, zwierzęta, rzeczy; grupy bez mężczyzn | końcówka -e | mądre dziewczynki; wysokie drzewa; miłe psy |
4. Zgoda w zdaniu: przymiotnik + rzeczownik
Najłatwiej sprawdzić zgodę, łącząc przymiotnik z rzeczownikiem: forma przymiotnika musi pasować do rodzaju rzeczownika.
| Rzeczownik | Rodzaj | Poprawne połączenie | Dlaczego? |
|---|---|---|---|
| dom | męski | ładny dom | męski → przymiotnik w męskim |
| książka | żeński | ładna książka | żeński → końcówka -a |
| okno | nijaki | ładne okno | nijaki → końcówka -e |
| uczniowie | męskoosobowy (lm.) | ładni uczniowie | męskoosobowy → forma „-i/-y” |
| dziewczynki | niemęskoosobowy (lm.) | ładne dziewczynki | niemęskoosobowy → forma „-e” |
5. Najczęstsze błędy
- użycie formy męskoosobowej przy rzeczownikach niemęskoosobowych: ładni dziewczynki (błąd) → ładne dziewczynki,
- brak zgody w liczbie pojedynczej: ładny książka (błąd) → ładna książka,
- mieszanie końcówek -y i -i bez uwzględnienia wymowy i pisowni: drogy (błąd) → drogi.
6. Najważniejsze do zapamiętania
- Przymiotnik zgadza się z rzeczownikiem w rodzaju, liczbie i przypadku.
- W lp.: męski (ładny), żeński (ładna), nijaki (ładne).
- W lm.: męskoosobowy (ładni), niemęskoosobowy (ładne).
- Zgoda jest widoczna w końcówkach przymiotnika i jest obowiązkowa w poprawnej polszczyźnie.