Rzeczowniki – liczba

Liczba to kategoria gramatyczna rzeczownika, która informuje, czy mówimy o jednym obiekcie/osobie/zjawisku (liczba pojedyncza), czy o więcej niż jednym (liczba mnoga). W języku polskim liczba wpływa na odmianę rzeczownika oraz na zgodę z innymi częściami mowy (np. z przymiotnikiem i czasownikiem).

1. Podstawowe liczby rzeczownika

Liczba	Odpowiada na pytanie	Znaczenie	Przykłady
pojedyncza (lp.)	kto? co?	jeden obiekt / jedna osoba	kot, książka, okno
mnoga (lm.)	kto? co?	co najmniej dwa obiekty / osoby	koty, książki, okna

2. Jak rozpoznać liczbę rzeczownika?

Najprościej porównać formę rzeczownika z liczbą „jeden” (lp.) lub „dwa/trzy” (lm.) albo sprawdzić zgodę z czasownikiem:

Test	Co sprawdzamy?	Przykład (lp.)	Przykład (lm.)
z liczebnikiem	czy pasuje „jeden” lub „dwa”	jeden dom	dwa domy
zgoda z czasownikiem	czy czasownik jest w lp. czy lm.	Dziecko było w domu.	Dzieci były w domu.
zgoda z przymiotnikiem	czy przymiotnik jest w lp. czy lm.	ładna sukienka	ładne sukienki

3. Tworzenie liczby mnogiej – najczęstsze schematy

W liczbie mnogiej zmienia się zwykle końcówka rzeczownika. Konkretna końcówka zależy od rodzaju i typu odmiany.

Rodzaj / typ	Forma w lp. (M.)	Forma w lm. (M.)	Uwagi
żeński na -a	książka	książki	często -a → -y/-i
nijaki na -o	okno	okna	często -o → -a
nijaki na -e	pole	pola	często -e → -a
męski na spółgłoskę	dom	domy	często -Ø → -y/-i

4. Liczba mnoga: męskoosobowa i niemęskoosobowa

W liczbie mnogiej bardzo ważny jest podział na męskoosobowe i niemęskoosobowe, ponieważ wpływa on na formy przymiotników, zaimków i czasowników.

Rodzaj w lm.	Kogo? co?	Co obejmuje?	Przykłady rzeczowników (lm.)	Przykład zgody z czasownikiem
męskoosobowy	kogo?	grupy mężczyzn lub grupy z co najmniej jednym mężczyzną	chłopcy, uczniowie, lekarze	Uczniowie byli w szkole.
niemęskoosobowy	co?	kobiety, zwierzęta, rzeczy oraz grupy bez mężczyzn	kobiety, psy, stoły, dzieci	Dzieci były w szkole.

5. Rzeczowniki występujące tylko w jednej liczbie

Niektóre rzeczowniki mają tylko liczbę pojedynczą albo tylko liczbę mnogą.

Typ	Opis	Przykłady	Uwagi
singularia tantum	występują tylko w liczbie pojedynczej	młodzież, cukier, mleko, odwaga	zwykle nazwy mas, cech, zbiorowości
pluralia tantum	występują tylko w liczbie mnogiej	drzwi, spodnie, nożyczki, wakacje	często nazwy przedmiotów parzystych lub wydarzeń

6. Liczba a znaczenie (użycie stylistyczne)

Czasem wybór liczby zależy od znaczenia lub stylu wypowiedzi (np. liczba mnoga może podkreślać powtarzalność lub różnorodność).

Forma	Znaczenie	Przykład użycia
woda (lp.)	substancja jako masa	Woda jest zimna.
wody (lm.)	różne rodzaje/zbiorniki/obszary	Wody Bałtyku są chłodne.
papier (lp.)	materiał	Brakuje papieru.
papiery (lm.)	dokumenty	Proszę przygotować papiery.

7. Najważniejsze informacje do zapamiętania

Rzeczowniki mają dwie podstawowe liczby: pojedynczą i mnogą.
Liczba wpływa na zgodę z przymiotnikiem i czasownikiem.
W liczbie mnogiej ważny jest podział na męskoosobową i niemęskoosobową.
Niektóre rzeczowniki mają tylko jedną liczbę: singularia tantum lub pluralia tantum.
Ten sam wyraz w lp. i lm. może mieć różne znaczenie (np. papier vs papiery).