Zmiękczenia spółgłosek

Temat dotyczy tego, jak w języku polskim spółgłoski mogą zmieniać wymowę na miękką (zwykle pod wpływem i lub niektórych samogłosek). Miękkość polega na tym, że w trakcie artykulacji język zbliża się do podniebienia twardego.

1. Co to są zmiękczenia spółgłosek?

Zmiękczenie spółgłoski to zmiana jej wymowy na miękką. Najczęściej zachodzi:

• przed głoską i (zmiękczenie słyszalne),
• przez literę i, która nie jest wymawiana, ale zmiękcza spółgłoskę (zmiękczenie w zapisie),
• w pewnych pozycjach przed e (zmiękczenie częściowe).

2. Spółgłoski twarde i miękkie

Uwaga: apostrof (’) w zapisie fonetycznym oznacza miękkość.

3. Rodzaje zmiękczeń spółgłosek

W praktyce szkolnej wyróżnia się trzy ważne sytuacje: spółgłoski zawsze miękkie, zmiękczenie przed wymawianym i oraz zmiękczenie przez i niewymawiane.

4. Zmiękczenie właściwe (spółgłoski zawsze miękkie)

Te spółgłoski są miękkie niezależnie od sąsiedztwa innych głosek.

5. Zmiękczenie fonetyczne (przed wymawianym „i”)

Gdy po spółgłosce stoi samogłoska i, spółgłoska zwykle mięknie, a i jest słyszalne.

6. Zmiękczenie graficzne (litera „i” niewymawiana)

Czasem zapis zawiera i, które nie jest wymawiane jako samogłoska, ale powoduje zmiękczenie poprzedzającej spółgłoski (np. w odmianie).

To ważne w analizie głoskowej: piszemy „i”, ale go nie słyszymy jako osobnej samogłoski.

7. Zmiękczenie przed „e” (często słabsze)

W niektórych wyrazach spółgłoski mogą ulec zmiękczeniu także przed samogłoską e. Bywa ono mniej wyraźne niż przed i.

8. Zapis a wymowa: najczęstsze trudności

9. Najważniejsze informacje do zapamiętania

• Zmiękczenie to przejście spółgłoski w wymowę miękką.
• Są spółgłoski zawsze miękkie: ć, dź, ś, ź, ń, j.
• Przed wymawianym i spółgłoski często miękną (zmiękczenie fonetyczne).
• Czasem i jest tylko w zapisie i zmiękcza spółgłoskę (zmiękczenie graficzne).
• Zmiękczenia są kluczowe w analizie głoskowej i w poprawnej wymowie.